فاش نیوز - نقد و بررسی نظام درصدگذاری جانبازی با تأکید بر عدالت توزیعی، آسیبهای تأخیری و جایگاه رزمندگان غیر مجروح
نظام درصدگذاری جانبازی در ایران علاوه بر چالشهای فقهی و پزشکی، با مسائل جدیدی مانند خطکشی ناعادلانه در ارائه خدمات، عدم توجه به تعدد مجروحیتهای تأخیری و بیتوجهی به جایگاه رزمندگان غیرمجروح روبهرو است. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی و با استفاده از منابع حقوقی، فقهی و تجربیات بینالمللی، این سه محور را بررسی کرده و پیشنهادهایی برای اصلاح نظام موجود ارائه میدهد. یافتهها نشان میدهد که عدالت توزیعی ایجاب میکند:
۱. رزمندگان غیرمجروح به عنوان سپر دفاعی کشور در طبقهبندی خدمات دیده شوند.
۲. آسیبهای تأخیری(نظیر عوارض ناشی از نفیولد یا شیمیایی) به صورت پویا محاسبه گردند.
۳. معیارهای چندبُعدی(جسمی، روانی، اجتماعی) جایگزین درصدگذاری صرفاً عددی شود.
۱. رزمندگان غیرمجروح: سپر دفاعی بدون مرز
چالش حقوقی: محرومیت این گروه از امتیازات صرفاً به دلیل عدم مجروحیت، نقض اصل انصاف است.
مستند فقهی: در روایات، مشارکت در جهاد(حتی بدون جنگیدن) فضیلت مستقل دارد(وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۶۵).
الگوی بینالمللی: در نظام حقوقی انگلیس، Veterans بدون مجروحیت نیز از خدمات اجتماعی بهرهمند میشوند.
پیشنهاد
ایجاد طبقهبندی مستقل برای رزمندگان با محوریت «طول مدت حضور در جبهه».
اختصاص امتیازات غدرصدی(مثل اولویت در مسکن، نه وام جانبازی).
۲. آسیبهای تأخیری و تعدد مجروحیتهای پنهان
نمونههای عینی:
جانبازان نفیولد که سالها بعد دچار تومورهای استخوانی شدهاند.
عوارض روانی PTSD که پس از دههها بروز میکند.
نقد نظام فعلی:
صورتجلسههای قدیمی(مثل بهداری جبهه) غالباً این آسیبها را ثبت نکردهاند.
مستند فقهی: بر اساس قاعده ضمان(اگر سبب، معلول را ایجاد کند)، مسئولیت نظام حمایتی باقی است.
پیشنهاد:
تشکیل کمیسیونهای پزشکی دورهای برای بازنگری در پروندهها.
استفاده از شواهد غیرمستقیم(مثل آمار مناطق شیمیایی شده).
3. خطکشی ناعادلانه در ارائه خدمات
تناقض موجود:
جانباز ۲۵% با یک ترکش کوچک = مشمول قانون جانبازی
رزمنده با ۱۰ سال حضور در خط مقدم اما بدون ترکش = عدم بهرهمندی
الگوی جایگزین:
سیستم امتیازی ترکیبی: معیار امتیاز
مدت حضور در جبهه ۱ امتیاز سال
درصد جانبازی ۱ امتیاز هر ۱۰%
آسیبهای تأخیری ۵-۱۵ امتیاز
تبصره: حداقل ۱۰ امتیاز برای دسترسی به خدمات پایه.
۴. مورد ویژه: جانبازان نفیولد
ویژگیها
ظاهر سالم اما آسیبهای داخلی پیشرونده (مثل نارسایی کلیه ناشی از تشعشع).
مشکل حقوقی: عدم ثبت در زمان جنگ به دلیل ناآگاهی پزشکی.
راهکار
پذیرش گواهی و شهادت همرزمان به عنوان مکمل پرونده پزشکی.
استفاده از استاندارد پرتوهای هستهای IAEA برای اثبات رابطه علّی.
نتیجهگیری و پیشنهادها
۱. عدالت رویهای؛ تشکیل دیوان ویژه رسیدگی به اختلافات درصدگذاری با حضور قضات، فقها و پزشکان.
۲. پویایی نظام؛ بازنگری سالیانه پروندهها بر اساس پیشرفتهای پزشکی.
۳. رفع خطکشی؛ جایگزینی کارت هوشمند ایثارگری با دستهبندیهای چندلایه(رزمنده، جانباز، خانواده).
منابع پیشنهادی برای توسعه
«قاعده اقدام» در فقه اسلامی(برای جبران کوتاهی در ثبت آسیبهای تأخیری).
دستورالعمل EU Directive 2019/857 در زمینه حمایت از Veterans با بیماریهای دیررس.
تجربه ژاپن در پرداخت غرامت به بازماندگان تشعشعات اتمی(حتی بدون مدارک فوری).
این اصلاحات میتواند از ظلم سیستمی به رزمندگان و جانبازان جلوگیری کند و الگویی برای سایر کشورهای درگیر جنگ باشد.
|| حمیدرضا علیپور(جانباز 70درصد)