این جملات بخشی از خاطره حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از سحرگاه 18 تیرماه 1359 است که یکی از خلبان‌های مجری عملیات کودتای نقاب، زنگ منزل امام جمعه تهران را به صدا درآورد. خبر مهمی ‌بود. اتفاق سنگینی قرار بود در همان شب بیفتد که کیان نظام نوپای جمهوری اسلامی را تهدید می‌کرد.
اسـناد گویای آن است که کلیه برنامه‌ها تا قبل از کودتا به‌طور دقیق پیش رفته بود تا آنکه درسـت سه روز قبل از موعد مقرر یکی از خلبانان عملیات کودتا، متوجه شد مأموریتش، بمباران بیت امام است و به او گفته شده که در طی عملیات کودتا تا ۵ میلیون نفر کشته می‌شوند.2
تاثیر حرف‌های یک مادر
گویا خلبان یاد شده در مقابل نوع مأموریت خود و کثرت کشتار مردم غافلگیر و مردد شد، اما به‌دلیل ‌ترس از سـران کودتا نمی‌دانسـت چه باید بکند. وی آن شب موضوع کودتا را با مادرش در میان گذارد و مادر‌، وی را به پرهیز از چنان جنایتی و اطلاع به مقامات تشویق نمود.3 سخنان مادر موجب شد تا در نیمه‌های شب چهارشنبه 18 تیر 1359 خلبان یاد شده تصمیم خود را گرفته و با قبول هرگونه خطری، ماجرای کودتا را افشا کند.
به این‌ ترتیب به فاصله چند ساعت قبل از انجام عملیات کودتا، در حالی که طبق برنامه‌های دقیق تعیین شده عده‌ای از خلبانان برای عزیمت به طرف پایگاه هوائی نوژه همدان، در حال تجمع در پارک لاله بودند، بیش از 200 نفر از جمله منوچهر قربانی‌فر (عضو شبکه اداره هشتم ساواک و رفیق قدیمی ‌منوچهر‌‌ هاشمی ‌رئیس آن اداره که با پیروزی انقلاب به غرب پناهنده شد) در منزلی حوالی جام‌جم با لباس نظامی اجتماع کردند تا با دریافت علامت رمز به تصرف صداوسیمای جمهوری اسلامی اقدام نمایند و از طرف دیگر در پایگاه شهید نوژه همدان هم همه شرایط آماده شده بود. 
البته بعضی از ارگان‌های نظامی و امنیتی از جمله واحد اطلاعات سپاه و همچنین برخی در نیروی هوائی نیز از طرق مختلف در جریان کودتایی احتمالی قرار گرفته بودند‌، اما از کیفیت و روز اجرای آن، اطلاعی نداشتند.
کودتا؛ تقدم اول- جنگ؛ تقدم دوم
جست‌وجوی علل انجام کودتا بر اساس اسناد و مدارک مستند داخلی و خارجی حکایت از آن دارد که پس از شکست حمله نظامی به طبس، دو طرح برای پاسخ به آن شکست از سوی کاخ سفید در نظر گرفته شد:
الـف) انجام یک کودتـای نظامی با هدف سـرنگونی نظام جمهوری اسـلامی با همکاری فرماندهان سابق ارتش شاهنشـاهی، نیروهای ساواک، گروه‌های ضدانقلاب، متحدین آمریکا در منطقه و از طریق دریافت کمک‌های مالی، نظامی و فنی آمریکا و اعوان و انصارش.
ب) حمایت از طرح حمله نظامی و تجاوز گسترده صدام به خاک ایران.
زبیگنیو برژینسکی (مشاور امنیت ملی کارتر) در کتاب خاطراتش، ضمن بیان بحث‌های خود با جیمی کارتر رئیس‌جمهور وقت آمریکا و دیگر اعضای کابینه وی، به لزوم انجام یک عملیات تلافی‌جویانه در مقابل شکسـت طبس ‌اشـاره کرده و می‌نویسد:
«... براون (وزیر دفاع آمریکا) و‌ ترنر (رئیس سازمان سیا) با عملیات تلافی‌جویانه در صورت شکسـت مأموریت نجات (عملیات طبس) موافـق بودند... در هر حال، در پایان ایـن گفت‌و‌گوها به ما اجـازه داده شـد طرح‌هایی را برای عملیـات تلافی‌جویانه در نظر بگیریـم، ولی تصمیم اجرای این نقشه‌ها به بعد موکول شد...»4
همچنین اعترافات برخی از سـران دستگیر شـده کودتای نقاب نیز نشان‌دهنده آن است که آن دو طرح یعنی کودتا و جنگ، در میان طراحان و استراتژیست‌های آمریکایی مطرح شد و آنچه به‌عنوان محل اختلاف طرح گردید، تقدم و تاخر آنها بود. سـرانجام قرار شـد طرح کودتا که کم‌هزینه‌تر، مؤثرتر و سریع‌تر به‌نظر می‌رسید، اجرا شده و در صورت شکست آن، راه‌حل طولانی‌تر و پرهزینه‌تر یعنی تحمیل جنگ به‌وسیله صدام (که بیش از یک‌سال تدارک آن را دیده بودند) مورد استفاده قرار گیرد.
حامیان کودتا؛ آمریکا و انگلیس و اسرائیل و صدام
در واقع پس از سـفر سرهنگ بازنشسته احسان بنی‌عامری (از سـران کودتا) به پاریس، سفیران آمریکا و انگلیس در فرانسه با بختیار ملاقات و تقدم انجام کودتا نسبت به طرح‌های دیگر، چگونگی اجرا و تاریخ وقوع آن را مشخص کردند.5
نام کودتا را «نقاب» مخفف «نجات قیام ایران بزرگ» گذارده بودند و با یک شاخه نظامی به سرکردگی سپهبد سابق مهدیون و سرتیپ سابق آیت محققی، همچنین شاخه سیاسی با مسئولیت رضا مرزبان (مدیر مسئول نشریه پیغام امروز) و قادسی قرار بود شاپور بختیار را به‌عنوان اصلی‌ترین مهره آمریکا برای هدایت رژیم پس از کودتا، به حکومت برسانند. از همین روی مجموعه‌ای از اعوان و انصار داخلی و خارجی و به‌خصوص منطقه‌ای آمریکا، بختیار را از لحاظ مالی و نظامی حمایت می‌کردند.
مارک گازیوروسکی، نویسنده و پژوهشگر معروف آمریکایی در کتاب «کودتای ایرانی» که مجموعه‌ای از مقالات و مصاحبه‌های او با مقامات سیاسی و امنیتی و نظامی کشورهای مختلف است، درباره ارتباطات خارجی بختیار می‌نویسد:
«... در طول این دوره، بختیار با دولت‌های خارجی در ارتباط ماند. اصلی‌ترین ارتباط خارجی‌اش با عراق بود... از طریق رابطش در CIA ارتباطش با ایالات متحده برقرار بود... به بنی‌عامری گفت ایالات متحده حامی‌ عملیات نظامی اوست... بختیار همچنین در کل این دوره ارتباطش را با دولت‌های اسرائیل، بریتانیا و فرانسه حفظ کرد...»6
اما درباره کمک‌های مالی به بختیار و میزان آنها، منوچهر رزم‌آرا وزیر بهداشت کابینه شاپور بختیار که تا زمان مرگ بختیار در کنار او بود، گفته است:
«... اول کسی که به دکتر بختیار کمک کرد، شادروان اسدالله رشیدیان 7بود، 500 هزار دلار داد، والاحضرت ‌اشرف 500 یا 700 هزار دلار داد، خیّامی ‌بود که 700 هزار دلار داد، عربستان سعودی 3-4 میلیون دلار داد، عراق در حدود 60 میلیون دلار داد...»8
 
من و صدام افکار مشترکی داریم 
و این افراد و نیروها یا نمایندگان آنها در شورای حامیان بختیار و کودتا حضور فعال داشتند. نصیرخانی یکی از خلبانانی که قبل از کودتا در جلسه‌ای با بختیار ملاقات داشت، در یک مصاحبه حاضرین آن جلسه را چنین معرفی کرد:
«... علاوه‌بر دکتر، آقای منوچهر قربانی‌فر و 4 نفر دیگر هم بودند که یکی از آنها را برادر صدام معرفی کردند. آنها اسامی ‌کامل شرکت‌کنندگان در کودتا را می‌خواستند که با مخالفت من به‌دلیل سرّی بودن اسامی ‌رو‌به‌رو شدند، برادر صدام ناراحت شد و خواست اتاق را‌ ترک کند ولی با اصرار دکتر بختیار باز نشست و آقای قربانی‌فر، اسامی ‌و طرح کودتا را به آنها داد...»
یکی از کارشناسان بی‌بی‌سی(رسانه سلطنتی بریتانیا) در برنامه‌ای راجع به کودتای نوژه در شبکه 
یاد شده، گفت:
«... حضور برزان تکریتی، معاون سازمان امنیت عراق، برادر صدام حسین، حتی اعتراض خلبانان ایرانی را که می‌خواستند در کودتای نوژه شرکت کنند، برمی‌انگیزد... این داستان بسیار جالبی هست، یعنی بختیار در کارنامه سیاسی خودش و در راستای کسب قدرت هر کاری را حاضر بود بکند»
منوچهر رزم‌آرا، از همراهان شاپور بختیار اعتراف کرده است: 
«بختیار در مجموع پنج‌بار به عراق سفر کرد و با صدام حسین ملاقات کرد. عراق بین 60 تا 100 میلیون دلار به بختیار کمک کرد و بعد هم هر ماه به‌طور مستقیم، چیزی در حدود دویست‌هزار دلار تا این سال‌های آخر قبل از ترور بختیار می‌داد.» 
بختیار خود از صحبت درباره همکاری با خونخوارترین دشمنان مردم ایران همچون صدام ابایی نداشت و اعتراف کرد:
«... منافع مشترکی هست مابین افکاری که من دارم و صدام‌، ما هر دو مخالف رژیم خمینی هستیم...»
او در پیامی ‌وحشیانه از عراق گفت:
«...‌، عیب ندارد که یک میلیون یا دو میلیون ایرانی بمیرند، ایده‌آل ما، ایده آل دیگر و بزرگ‌تری است...»
براساس مدارک و اسناد به دست آمده و همچنین اعترافات سران و عوامل اصلی اجرای کودتای موسوم به «نقاب»، این کودتا از لحاظ تجهیزات نظامی در تاریخ کودتاهای جهان بی‌سابقه به‌شمار آمده و چنان دقیق طراحی گردیده بود که سازمان سیا موفقیت آن را قطعی می‌دانست. امید به موفقیت کودتا تا بدان حد بود که حتی اعلامیه پیروزی آن نیز آماده شده بود.
اما همه آن تدارکات ده‌ها میلیون دلاری و حضور چندین کشور در منطقه و فرامنطقه برای حمایت مالی و نظامی و لجستیکی از آن و با وجود طراحی بسیار دقیق و اما به فضل الهی این توطئه آمریکا نیز شکست خورد و با شکست کودتا، تقدم دوم طرح توطئه علیه انقلاب و نظام اسلامی یعنی جنگ تحمیلی صدام در دستور کار قرار گرفت که حدود دو ماه و نیم بعد به‌طور گسترده به مرحله اجرا درآمد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1- کتاب «کودتای نوژه»- مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی- چاپ چهارم- بهار 1384- صفحه 266 و 267
2- همان- صفحه 263
3- همان- دست‌نوشته‌های خلبان افشاء‌کننده کودتا- صفحه 264
4- قدرت و اصول: خاطرات برژینسکی مشاور امنیت ملی 1977- 1981- ‌ترجمه مرضیه ساقیان- وزارت امور خارجه- چاپ اول- 1380
5- کتاب «کودتای نوژه»- پیشین
6- مارک گازیوروسکی- کودتای ایرانی- ‌ترجمه بهرنگ رجبی- نشر چشمه- چاپ اول- 1398- صفحه 120
7- فردی که در اسناد ساواک و همچنین منابع خارجی به جاروکش سفارت انگلیس معروف بود و از عوامل کودتای 28 مرداد محسوب می‌شد
8- مستند شاپور بختیار- ساخته حسن یوسفی- خانه تولیدات جوان- صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران

|| دفتر پژوهش‌های مؤسسه کیهان