فاش نیوز - دفاع مقدس ایران، جلوه‌ای از همان سنت جاودانه‌ی مقاومت در برابر ظلم بود. رزمندگان ایران با الهام از عاشورا باور داشتند که «هیهات منّا الذلة» نه یک شعار، بلکه راهی برای پاسداری از دین، استقلال و شرف است.

هشت سال دفاع مقدس، فقط یک جنگ نبود؛ روایتی بود از ایمان ملتی که در برابر تجاوز ایستاد. در آن سال‌ها، سنگرها مدرسه‌ی عشق شدند و نسل جوان ایران با ایثار و ایمان، کرامت ملت را پاس داشت. هفته‌ی دفاع مقدس یادآور همان حماسه‌ها و جان‌فشانی‌هاست؛ چراغی فروزان در حافظه‌ی تاریخی ملت ایران که نشان داد وقتی عقل و دین دست در دست هم دهند، هیچ متجاوزی توانِ شکست دادن ملتی مؤمن و بیدار را ندارد. دفاع مقدس؛ ندای عقل و وحی در برابر متجاوز یادداشتی از دکتر محمدحسین مختاری، سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان دفاع در برابر متجاوز، یکی از اساسی‌ترین مسائل حیات فردی و جمعی انسان است.

اگر متجاوز بتواند بدون مقاومت به جان، مال، آزادی و ایمان دیگران دست‌اندازی کند، عدالت، اخلاق و معنویت از میان خواهد رفت. عقل سلیم، وجدان بشری و متون وحیانی همگی بر ضرورت دفاع تأکید می‌کنند. اما دین، این دفاع را تنها به سطح «حق» محدود نمی‌کند، بلکه آن را به «تکلیف مقدس» ارتقا می‌دهد. زیرا جان و آزادی انسان، ودیعه‌ای الهی است و حفظ آن، بخشی از اطاعت از خداوند محسوب می‌شود. بررسی بنیان‌های عقلی و فطری، متون مقدس و تجربه‌ی تاریخی ادیان، نشان می‌دهد که دفاع مقدس در برابر متجاوز، اصلی مطلق و جاودانه در سنت دینی است.

مسئله‌ی دفاع در برابر متجاوز از دیرباز مورد توجه اندیشمندان، فلاسفه و رهبران دینی بوده است. هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند بدون دفاع از خود در برابر تهدیدها به بقا ادامه دهد. اما آنچه دفاع را از یک «واکنش طبیعی» به یک «تکلیف مقدس» ارتقا می‌دهد، نگاه ادیان به کرامت انسان و رسالت الهی اوست.
ادیان الهی، دفاع را وظیفه‌ای الهی می‌دانند. از نظر این ادیان، اگر فرد یا جامعه‌ای در برابر تجاوز سکوت کند، در واقع به ظلم تن داده و امانت الهی را ضایع کرده است. از همین رو، دفاع نه صرفاً مجاز، بلکه واجب و مقدس است.
انسان در مواجهه با ظلم و تجاوز، دو گزینه پیش‌رو دارد: تسلیم شود و کرامت و حیات خود را واگذارد، و یا به دفاع برخیزد و از آنچه خداوند به او عطا کرده پاسداری کند. در این‌جا عقل و دین در یک نقطه به هم می‌رسند: عقل می‌گوید دفاع ضرورت بقا و عدالت است، و دین می‌گوید دفاع اطاعت از خدا و عبادتی مقدس است. بنابراین، دفاع مقدس نقطه‌ای است که برهان عقلی و حجت دینی یکدیگر را تکمیل می‌کنند.

۱. عقل و ضرورت دفاع

عقل به‌عنوان «پیامبر درونی» سه دلیل قاطع برای دفاع دارد:
اصل بقا؛ هیچ موجودی به‌طور طبیعی نابودی خود را نمی‌پذیرد. دفاع، واکنش عقلانی به تهدیدی است که بقا را از بین می‌برد. عقل حکم می‌کند که هر موجود زنده، حق بقا دارد، همان‌گونه که حیوانات به‌طور طبیعی از خود در برابر خطر دفاع می‌کنند، انسان نیز به حکم عقل و فطرت موظف است جان و حیات خود را حفظ کند. این حکم چنان روشن است که انکار آن مساوی با انکار غریزه‌ی بقا است. فیلسوفان حقوق طبیعی مانند توماس هابز و جان لاک نیز همین اصل را اساس نظریه‌ی«حق دفاع» دانسته‌اند.

اصل عدالت؛ عقل می‌گوید رها کردنِ ظالم، خود نوعی یاری به ظلم است. ارسطو می‌گوید: عدالت یعنی دادن حق به صاحب حق. پس اگر تجاوزی رخ دهد، عقل دفاع را عین عدالت می‌داند. عقل نه‌تنها بقای فرد را ضروری می‌داند بلکه عدالت را نیز شرط بقای اجتماع معرفی می‌کند.

اصل کرامت انسانی؛ عقل می‌فهمد که انسان شایسته‌ی بردگی نیست. پذیرش تجاوز، یعنی سقوط به مرتبه‌ی حیوان و از دست دادن آزادی که رکن کرامت انسانی است.
بنابراین عقل نتیجه می‌گیرد که دفاع، نه فقط واکنش غریزی بلکه یک ضرورت عقلی و اخلاقی است.

۲. دین و قداست دفاع
ادیان الهی چیزی فراتر از عقل می‌افزایند؛ دفاع را «تکلیف الهی» و «عبادت» می‌شناسند. قرآن کریم می‌فرماید: «به کسانی که مورد ستم قرار گرفته‌اند اجازه داده شد که بجنگند، زیرا به آنان ظلم شده است.» (حج، ۳۹) این نوع آیات که در قرآن فراوان به چشم می‌خورد، نشان می‌دهد که دفاع نه‌تنها مجاز بلکه تکلیف است، و غایت آن هم «راه خدا» و «حمایت از مستضعفان» است.

در منطق دینی، دفاع فقط یک واکنش به تهدید نیست، بلکه مجاهدت در راه خدا، حفظ امانت الهی و عبادتی بزرگ است. سیره‌ی پیامبر اسلام(ص) نیز نشان می‌دهد که جنگ‌های او همگی جنبه‌ی دفاعی داشتند. همچنین قیام امام حسین(ع) در کربلا، نمونه‌ای از دفاع مقدس در برابر تحریف دین و تجاوز به کرامت انسانی است.

۳. هم‌صدایی عقل و دین

عقل می‌گوید: دفاع ضرورت دارد، چون بقا، عدالت و کرامت بدون آن از میان می‌رود.
دین می‌گوید: دفاع مقدس است، چون ایمان، اطاعت از خدا و رسالت پیامبران بدون آن نابود می‌شود.

پس دفاع مقدس، هم ضرورت عقلی است و هم تکلیف الهی.

۴. دفاع به‌مثابه‌ی تکلیف الهی

تکلیف اخلاقی: اگر فردی قادر به دفاع از مظلوم باشد ولی سکوت کند، شریک ظلم است.
تکلیف اجتماعی: جامعه بدون دفاع در برابر متجاوز، دچار فروپاشی می‌شود.
تکلیف ایمانی: ایمان بدون دفاع، به تسلیم در برابر باطل منجر می‌شود.

از خروج حضرت موسی(ع) از مصر تا ایستادگی حضرت عیسی(ع) و جنگ‌های پیامبر اسلام(ص) و در نهایت قیام عاشورا، همه جلوه‌هایی از پیوند عقل و دین در دفاع مقدس هستند. عقل می‌گفت ذلت نپذیر، و دین می‌فرمود: «الموتُ أولى من رکوبِ العار».

|| دکتر محمدحسین مختاری(سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان)