فاش نیوز - هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در دادنامه شماره ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۰۰۸۱۸۰۲۴ مورخ ۱۴۰۴/۴/۱۰ به یکی از اختلافات مهم در تفسیر ماده ۲۷ قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران پایان داد. موضوع اختلاف این بود که آیا بازنشستگی مانع استفاده از مزایای ماده ۲۷ (محاسبه مدت حضور داوطلبانه در جبهه با ضریب مشاغل سخت و زیانآور) برای ایثارگران میشود یا خیر.
به دلیل صدور آرای متفاوت از سوی شعب دیوان عدالت اداری، هیأت عمومی برای رفع تعارض وارد رسیدگی شد و با صدور رأی وحدت رویه، تکلیف این موضوع را روشن کرد.
۱. موضوع اصلی اختلاف در شعب دیوان
اختلاف میان شعب دیوان عدالت اداری در این مسئله بود:
آیا ایثارگر باید قبل از بازنشستگی درخواست اعمال ماده ۲۷ را ارائه کند، یا پس از بازنشستگی نیز امکان استفاده از این امتیاز وجود دارد؟
دو رویکرد در آرای شعب مشاهده میشد؛
دیدگاه اول
بازنشستگی مانع استفاده از مزایای ماده ۲۷ نیست و افراد حتی پس از بازنشستگی نیز میتوانند درخواست اعمال این ماده را مطرح کنند.
دیدگاه دوم
درخواست باید در دوران اشتغال مطرح شود و پس از بازنشستگی امکان اعمال آن وجود ندارد.
همین تعارض موجب طرح موضوع در هیأت عمومی شد.
۲. تفسیر هیأت عمومی از ماده ۲۷ قانون جامع
هیأت عمومی در تحلیل خود بر اطلاق ماده ۲۷ تأکید کرده است.
طبق این ماده:
مدت حضور داوطلبانه در جبهه قبل از استخدام، در صورت تمایل فرد، به عنوان سنوات قابل قبول بیمه و بازنشستگی با ضریب یک و نیم (۱٫۵) محاسبه میشود و دولت مکلف است مابهالتفاوت کسور مربوط را به صندوق بازنشستگی پرداخت کند.
نکته کلیدی در استدلال دیوان این است:
در متن ماده ۲۷ هیچ قیدی مبنی بر ضرورت ارائه درخواست قبل از بازنشستگی وجود ندارد.
بنابراین از نظر حقوقی قانونگذار محدودیتی برای زمان درخواست پیشبینی نکرده است.
۳. استناد دیوان به اصل «حقوق مکتسبه»
یکی از مهمترین مبانی رأی، اصل حقوقی حقوق مکتسبه است.
هیأت عمومی تصریح کرده است که:
بازنشستگی نمیتواند موجب زوال حقوقی شود که بر اساس قانون برای افراد ایجاد شده است.
دیوان برای تقویت این استدلال به آرای وحدت رویه قبلی خود نیز استناد کرده است، از جمله:
- رأی شماره ۴ مورخ ۱۳۸۸/۱/۱۶
- رأی شماره ۲۲۵ مورخ ۱۳۸۹/۶/۲۲
- رأی وحدت رویه مورخ ۱۴۰۰/۳/۲۵
بر اساس این رویه قضایی، مزایای مرتبط با دوران اشتغال حتی پس از بازنشستگی نیز قابل مطالبه است.
۴. نتیجه رأی وحدت رویه
هیأت عمومی در نهایت اعلام کرد، بازنشستگی مانع استفاده از مزایای ماده ۲۷ قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران نیست.
بنابراین، ایثارگرانی که پس از بازنشستگی درخواست اعمال ماده ۲۷ را مطرح کنند، همچنان حق بهرهمندی از این امتیاز را دارند.
۵. آثار حقوقی رأی
این رأی دارای آثار مهمی برای جامعه ایثارگری است؛
رفع محدودیت زمانی
دیگر نمیتوان ایثارگران را به دلیل ارائه درخواست پس از بازنشستگی از این حق محروم کرد.
الزام دستگاههای اجرایی
صندوقهای بازنشستگی و دستگاههای اجرایی موظفند درخواستهای مربوط به ماده ۲۷ را حتی پس از بازنشستگی بررسی و اجرا کنند.
پایان اختلاف رویه قضایی
با صدور این رأی، شعب دیوان عدالت اداری دیگر نمیتوانند آرای متعارض صادر کنند.
۶. الزامآور بودن رأی
بر اساس ماده ۸۹ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی ۱۴۰۲):
آرای وحدت رویه هیأت عمومی برای موارد زیر لازمالاتباع است:
- تمامی شعب دیوان عدالت اداری
- مراجع اداری و اجرایی
- هیأتهای تخصصی
- هیأت عمومی در موارد مشابه
بنابراین هیچ دستگاه اجرایی نمیتواند برخلاف این رأی عمل کند.
۷. نکات کاربردی برای ایثارگران
با توجه به این رأی؛
- ایثارگرانی که سابقه حضور داوطلبانه در جبهه دارند و تاکنون ماده ۲۷ برای آنان اعمال نشده است، حتی پس از بازنشستگی میتوانند درخواست دهند.
- دستگاه مربوط یا صندوق بازنشستگی موظف است سنوات جبهه را با ضریب ۱٫۵ محاسبه کند.
- مابهالتفاوت کسور بیمه نیز باید توسط دولت به صندوق بازنشستگی پرداخت شود.
جمعبندی
رأی وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در واقع تأکیدی بر دو اصل مهم حقوقی است:
۱. اطلاق قانون در صورت نبود محدودیت زمانی
۲. عدم زوال حقوق مکتسبه با بازنشستگی
بر این اساس، امتیاز مقرر در ماده ۲۷ قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران یک حق قانونی برای مشمولان محسوب میشود که حتی پس از پایان خدمت و بازنشستگی نیز قابل مطالبه و اجراست.