فاش نیوز - فیلمی چند دقیقه‌ای کافی بود تا بحثی چندروزه در فضای مجازی شکل بگیرد. گروهی از جوانان در مراسم محرم، با سنج و دمام و بر محور ملودی مشهور «خرابم کردی»، به عزاداری مشغول‌ اند؛ عزاداری‌ ای  که بنا بر توضیحات منتشرکنندگان، به یاد «جان‌باختگان حوادث ماه‌های اخیر» برگزار شده است.
در نگاه نخست، شاید موضوع صرفاً اختلافی بر سر یک سبک عزاداری به نظر برسد؛ اما واقعیت آن است که مسئله بسیار عمیق‌تر از انتخاب یک ملودی یا شکل سینه‌ زنی است. پرسش اصلی این است که مرز میان عزاداری حسینی و بازخوانی رخدادهای سیاسی و اجتماعی روز کجاست؟
محرم در حافظه تاریخی شیعه، همواره فراتر از یک مراسم سوگواری بوده است. این ماه، ظرفی برای انتقال مفاهیم عدالت، ظلم‌ ستیزی، ایثار و آزادگی از نسلی به نسل دیگر بوده است. رمز ماندگاری آن نیز در همین ویژگی نهفته است؛ اینکه عاشورا توانسته فراتر از سلایق، جناح‌ها و منازعات مقطعی، به نقطه اشتراک میلیون‌ها انسان تبدیل شود.
از همین منظر، نگرانی برخی منتقدان نه سنج و دمام است و نه حضور پرشور جوانان. مسئله آن است که آیا پیوند دادن یک مراسم عزاداری با یک ملودی شناخته‌شده غیر آیینی و هم‌زمان گره زدن آن به حوادث سیاسی و اجتماعی معاصر، به تدریج کارکرد تاریخی محرم را دگرگون نمی‌کند؟
هر جامعه‌ای برای بقای خود به نمادهای مشترک نیاز دارد. این نمادها زمانی قدرت دارند که فراتر از اختلافات روزمره قرار گیرند. هرگاه یک نماد فراگیر وارد میدان کشمکش‌های سیاسی و اجتماعی شود، بخشی از قدرت وحدت‌بخش خود را از دست می‌دهد. محرم نیز از این قاعده مستثنی نیست.
البته هیچ‌کس نمی‌تواند انکار کند که عاشورا همواره الهام‌بخش تحلیل حوادث زمانه بوده است. اما تفاوتی بنیادین میان «تفسیر رخدادهای روز با معیار عاشورا» و «تبدیل عزاداری عاشورا به تریبون رخدادهای روز» وجود دارد. اولی، امتداد طبیعی پیام کربلاست؛ دومی، ممکن است به تدریج اصل واقعه کربلا را در حاشیه قرار دهد.
در این میان، موضوع ملودی «خرابم کردی» نیز صرفاً یک بحث هنری نیست. منتقدان می‌پرسند آیا استفاده از ملودی‌ای که پیش‌تر در ذهن مخاطب با فضایی غیر آیینی شناخته می‌شده، به تقویت پیام عاشورا کمک می‌کند یا توجه مخاطب را از معنا به سمت قالب می‌کشاند؟ آیا مخاطب پس از پایان مراسم، بیشتر به یاد کربلا می‌افتد یا به یاد ریتمی که محور مجلس بوده است؟
شاید پاسخ این پرسش‌ها برای افراد مختلف متفاوت باشد؛ اما اصل طرح آنها ضروری است. زیرا هرگاه جامعه درباره شعائر خود پرسش نکند، به تدریج نسبت به تغییرات عمیق و آرام بی‌حس می‌شود.
محرم میراث یک نسل یا یک جریان خاص نیست؛ امانتی تاریخی است که از قرن‌ها پیش به ما رسیده است. پاسداری از این امانت، تنها با برگزاری مراسم ممکن نمی‌شود؛ بلکه نیازمند مراقبت از معنا، هویت و فلسفه‌ای است که این مراسم برای آن شکل گرفته‌اند.
شاید به همین دلیل باشد که امروز، بیش از هر زمان دیگری، باید از خود بپرسیم، در پایان این مسیر، آنچه باقی می‌ماند کدام است؛ پیام جاودانه عاشورا یا بازتاب پررنگ‌تر منازعات و هیجان‌های روز؟
پاسخ به این پرسش، سرنوشت بسیاری از داوری‌های ما را مشخص خواهد کرد.

|| امین امان‌الله‌پور