جالب است که شهید زهرا حداد عادل، عروس رهبر شهید انقلاب که همراه ایشان به شهادت رسید؛ در یکی از رشتههای علومانسانی، یعنی علوم ارتباطات با گرایش روزنامهنگاری، تحصیلکرده بود...
فاش نیوز - بعضیها از کودکی دوست دارند وسایل را باز کنند تا ببینند چطور کار میکنند؛ بعضیها هم بیشتر از هر چیز، درباره آدمها سؤال دارند. چرا انسانها با هم اختلاف پیدا میکنند؟ عدالت یعنی چه؟ خوشبختی چیست؟ چرا یک تصمیم میتواند سرنوشت یک جامعه را تغییر دهد؟
برای اینکه این رشته را از نگاه کسی که این مسیر را طی کرده بشناسیم، با فاطمه افضلی، فارغالتحصیل کارشناسی فلسفه گفتوگو کردیم.
«علومانسانی از یک سؤال ساده شروع میشود؛ چرا؟»او از دوران نوجوانی خودش میگوید. «زمان انتخاب رشته دبیرستانم فکر میکردم علومانسانی فقط تاریخ و عربی و حفظیات است. تا با فلسفه آشنا شدم. فلسفه به آدم یاد نمیدهد همه جوابها را بلد باشد؛ یاد میدهد سؤال درست بپرسد. خیلی از دانشآموزهایی که بعدها در علومانسانی موفق میشوند، از همان نوجوانی عادت دارند درباره هر چیزی بپرسند "چرا؟" و به اولین جواب قانع نشوند.» او معتقد است علومانسانی فقط مجموعهای از کتابها نیست؛ تلاشی است برای شناخت انسان، جامعه و تصمیمهایی که زندگی ما را شکل میدهند.
انسانی، رشته کسانی نیست که از ریاضی فرار میکنند
«سالهاست این جمله را میشنویم که هرکس نتوانست رشتههای دیگر را ادامه بدهد، انسانی بخواند؛ اما واقعیت برعکس است. علومانسانی به ذهن منظم، قدرت تحلیل، دقت در مطالعه و توانایی استدلال احتیاج دارد.»او یادآوری میکند که دانشآموزان این رشته همچنان ریاضی و آمار میخوانند و در کنار آن باید بتوانند متنهای مختلف را تحلیل کنند، درباره یک موضوع استدلال بیاورند و از نظرشان دفاع کنند.
در کلاسهای علومانسانی چه میگذرد؟
او میگوید خیلیها از برنامه درسی علومانسانی خبر ندارند.«دانشآموز از پایه دهم با درسهایی مثل اقتصاد، منطق، جامعهشناسی، تاریخ، جغرافیا، علوم و فنون ادبی، ریاضی و آمار و درسهای عمومی روبهرو میشود. از پایه یازدهم هم فلسفه به برنامه درسی اضافه میشود و در کنار آن، جامعهشناسی، تاریخ، جغرافیا، علوم و فنون ادبی و دیگر درسهای تخصصی ادامه پیدا میکنند.»به گفته او، هدف این درسها فقط انتقال اطلاعات نیست؛ بلکه کمک میکنند دانشآموز یاد بگیرد مسائل را از زاویههای مختلف بررسی کند، ارتباط بین موضوعات را ببیند و برای دیدگاهش دلیل بیاورد.
فلسفه و منطق؛ درس فکرکردن
وقتی از درسهای منطق و فلسفه میپرسم، برخلاف انتظار، اسم هیچ فیلسوفی را نمیآورد.میگوید: «خیلیها فکر میکنند منطق و فلسفه یعنی حفظکردن اسم فیلسوفها یا نظریههایشان؛ درحالیکه این دو درس، بیشتر از هر چیز، تمرین درست فکرکردن هستند. منطق به ما یاد میدهد استدلال درست را از استدلال نادرست تشخیص بدهیم و مغالطهها را بشناسیم. فلسفه هم کمک میکند درباره سؤالهای اساسی زندگی، انسان و جهان عمیقتر فکر کنیم؛ اینکه بتوانیم برای حرفمان دلیل بیاوریم، نظر دیگران را نقد کنیم و قبل از پذیرفتن هر ادعایی، درباره آن تأمل کنیم.»او معتقد است این مهارتها فقط به درد مدرسه یا دانشگاه نمیخورند؛ بلکه در زندگی روزمره، استفاده از فضای مجازی، تشخیص اخبار نادرست، تصمیمگیری و حتی گفتوگو با دیگران هم کاربرد دارند.
مقصد علومانسانی فقط وکالت نیست
وقتی بحث آینده شغلی پیش میآید، فهرستی بلندبالا را نام میبرد.«بیشتر دانشآموزان علومانسانی را فقط با وکالت یا معلمی میشناسند؛ درحالیکه این رشته مسیر ورود به رشتههایی مثل حقوق، روانشناسی، مشاوره، علوم تربیتی، مدیریت، حسابداری، اقتصاد، علوم سیاسی، روابط بینالملل، جامعهشناسی، مددکاری اجتماعی، ارتباطات، روزنامهنگاری، گردشگری، فلسفه، تاریخ، جغرافیا، الهیات و علوم قرآن و حدیث و بسیاری از رشتههای دیگر را باز میکند.»او تأکید میکند که امروز بسیاری از شغلهای مرتبط با آموزش، رسانه، مدیریت، پژوهش، سیاستگذاری، مشاوره و تحلیل مسائل اجتماعی نیز به دانشآموختگان علومانسانی نیاز دارند.
انتخاب رشته از خودشناسی شروع میشود
در پایان گفتوگو، توصیهای برای دانشآموزان پایه نهم دارد. «اگر از خواندن کتاب، فکرکردن، گفتوگو، نوشتن و پیداکردن دلیل برای حرفهایت لذت میبری، علومانسانی میتواند انتخاب مناسبی باشد. اما اگر فقط بهخاطر حرف دیگران یا فرار از یک درس این رشته را انتخاب کنی، احتمالاً بعد از مدتی از انتخابت راضی نخواهی بود.»
رهبر شهید همبارها بر اهمیت علومانسانی و نقش آن در آینده کشور تأکید کرده بودند. «پشت سر پیشرفت علوم، پیشرفت فکر وجود دارد؛ اینکه مبدأ تحول ملتها بیش و پیش از آنچه که علم و تجربه باشد، فکر و اندیشه است، کاملاً حرف درست و اثبات شدهای است. به همین دلیل است که من روی مسائل علومانسانی حساسیت به خرج میدهم. ما بههیچوجه نگفتیم که دانستههای غربیها را که در زمینههای گوناگون علومانسانی پیشرفتهای چند قرنیِ زیادی داشتند، یاد نگیریم یا کتابهای اینها را نخوانیم؛ ما میگوییم تقلید نکنیم». (۱)جالب است که شهید زهرا حداد عادل، عروس رهبر شهید انقلاب که همراه ایشان به شهادت رسید؛ در یکی از رشتههای علومانسانی، یعنی علوم ارتباطات با گرایش روزنامهنگاری، تحصیلکرده بود؛ موضوعی که نشان میدهد این حوزه همواره موردتوجه چهرههای اثرگذار علمی و فرهنگی کشور بوده است.
۱: بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان؛ ۱۳۹۰/۰۵/۱۹