دفاعپرس- امین ماکیانی، محقق ادبیات پایداری (خرمآباد)؛ هفدهم اسفند، خرمآباد شاهد بمبارانی گسترده در چندین نقطه از شهر بود. یکی از نقاط هدف، پادگان امام حسین (سپاه) بود؛ مجموعهای که در قلب شهر و در مجاورت تپه تاریخی قلعه فلکالافلاک قرار دارد. در این حمله، جنگندهها ۱۵ بمب یک تنی را بر روی پادگان افکندند که ۱۴ مورد از آنها عمل کرد و عملاً بناهای پادگان، از جمله سربازخانههای قدیمی متعلق به دوران پهلوی را با خاک یکسان کرد.
اما ابعاد این حادثه تنها به تخریب یک مرکز نظامی محدود نشد. موج انفجار در شعاعی حدود یک و نیم کیلومتر، خسارات شدید و گستردهای به خانهها و کسبوکارهای اطراف وارد کرد؛ از شکستن شیشهها و کرکرهها گرفته تا دگرگونی ساختاری در بسیاری از منازل. تخمین زده میشود خسارات وارده به مجموعههای اطراف، بالغ بر ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیارد تومان باشد.
در این حادثه، ۵ نفر شهید شدند. به دلیل تخلیه پیشدستانه پادگان، تلفات نظامی به یک پاسدار نگهبان محدود شد، اما تراژدی اصلی در میان مردم بود. شهیده سیده معصومه کشفی به همراه دو دخترش زیر آوار دیوار پادگان ماندند و در مسیر انتقال به بیمارستان شهید شدند. همچنین بانویی در منزل خود بر اثر موج انفجار دچار پارگی مویرگهای مغزی شده و جان باخت. شهیده اناهید رشنو و مادرش شهره رشیدینسب هم به شهادت رسیدند.
نکته تأملبرانگیز، تناقض در روایتهای رسمی است. در روزهای نخست، رئیس موزههای میراث فرهنگی کشور مدعی شد که سازه اصلی قلعه فلکالافلاک آسیبی ندیده است، اما اندکی بعد، مدیرکل میراث فرهنگی استان از وجود ترکهای عمیق و متعدد در بدنه قلعه خبر داد؛ با این حال، تا به امروز هیچ خبرنگاری اجازه ورود به محیط قلعه را نیافته و تصویری از این آسیبها منتشر نشده است.
اما آنچه بیش از تخریبها جای تأمل دارد، «سیاست سکوت» و «هویتزدایی» پس از حادثه است. در گزارشهای خبری هیچ اشارهای به محل دقیق شهادت شهدا نشده است. حتی آمار شهدا بهطور جامع منتشر نشد و ما تنها با پیگیری از بنیاد شهید متوجه شهادت پنجمین قربانی در منزلش شدیم. گویی تلاش میشود هرگونه پیوند عاطفی و تاریخی میان این مکان و شهدای حادثه قطع شود.
این رویکرد، یادآور سالها ادعای سازمان میراث فرهنگی بود که ثبت جهانی قلعه فلکالافلاک را به دلیل وجود پادگان و عدم آزادسازی حریم آن به تعویق میانداخت. اکنون، اما مشخص شده است که یونسکو به دلیل نبود «ارزش جهانی استثنایی» این اثر را ثبت نکرده است؛ یعنی سالها بهانه پادگان، پوششی برای یک ناکامی بود که تنها بدبینی مردم و مغازهداران منطقه را افزایش داد.
پادگان امام حسین(ع) خرمآباد، دارای پیشینهای تاریخی است. در دوران دفاع مقدس، این مکان مرکز ثبتنام و اعزام رزمندگان به جبهههای جنوب بود و حتی در آن زمان نیز بمباران شد و شهید داد. «چشمه گلستان» در زیر تپه قلعه، جایی بود که اجساد پاک شهدای مناطق جنگی را در آن غسل میدادند.
امروز شاهد پیشروی سریع و عجیب عملیات آواربرداری و زیرسازی در محل پادگان هستیم؛ در حالی که هیچ بنر یا یادمانی برای شهدای این حادثه نصب نشده است. فعالان فضای مجازی و جوانان شهر مکرراً پرسیدهاند که آیا در برنامه آزادسازی حریم قلعه، بخشی برای حفظ این تاریخ معاصر و یادمان شهدای حادثه پیشبینی شده است یا خیر؟ اما متأسفانه پاسخها مبهم است و مقاومتهایی در این راه دیده میشود.
این میل به «فراموشی»، ریشه در تاریخ قلعه دارد. فلکالافلاک زمانی محل مقاومت سران عشایر لر در برابر حملات ارتش رضاشاه بود و بعدها در دوران محمدرضا پهلوی به زندان ساواک تبدیل شد؛ جایی که چهرههای بزرگی، چون آیتالله کاشانی، شاملو، اخوان ثالث و خلیل ملکی در آن رنج کشیدند. اما امروز در موزه قلعه، جز یک عکس کوچک از آیتالله کاشانی در گوشهای دور، هیچ اثری از این روایتهای تاریخی و اسامی درخشان دیده نمیشود.
ما به دنبال راهی هستیم تا این روایتها از فراموشی نجات یابند و حق شهدای حادثه و تاریخ قلعه پاس داشته شود. ضرورت دارد تا با کمک خبرنگاران و فعالان اجتماعی، این موضوع پررنگ شده و مسئولان را در قبال حفظ هویت تاریخی و انسانی این مکان پاسخگو کنیم.