فاش نیوز - سالهاست که در ادبیات دیپلماتیک منطقه، از پادشاهی عمان بهعنوان سوئیس خاورمیانه و کانالی امن، محرمانه و بیطرف برای حلوفصل بحرانها یاد میشود. تصویری رمانتیک و غیرواقعی که بیش از آنکه منطبق بر واقعیات ژئوپلیتیک باشد، حاصل یک طراحی رسانهای دقیق برای تطهیر نقش کارگزاری مسقط در پروژههای امنیتی و سیاسی ایالات متحده در حوزه خلیجفارس است.
اما امروز که بار دیگر نام مسقط بهعنوان میزبان رایزنیها و پیامرسانیهای دیپلماتیک برجسته شده است، دستگاه سیاست خارجی و تیم مذاکرهکننده کشور باید با نگاهی واقعبینانه و بدون حُسنظنهای سادهلوحانه، ماهیت و جایگاه واقعی میزبان را بازخوانی کنند: عمان یک میانجی مستقل نیست، حلقهای تعریفشده در زنجیره راهبردی واشنگتن است.
۱- وابستگی ساختاری و نظامی، واقعیت پنهان پشت لبخندهای دیپلماتیک
پادشاهی عمان بیش از چهار دهه است که ستون فقرات امنیت، تسلیحات و دکترین دفاعی خود را در پیمانهای الزامآور با پنتاگون و بریتانیا تعریف کرده است. کشوری که بنادر، آسمان، پایانههای راهبردی «نظیر دقم و صلاله» و سامانههای راداری آن در چارچوب توافقات دسترسی نظامی در اختیار ارتش ایالات متحده است، ساختاراً امکان ایفای نقش بیطرف را ندارد. مسقط در هر فرایند دیپلماتیک، در نهایت تابع منافع و حدود تعیینشده از سوی کاخ سفید است و خروجی هر نشستی، پیش از رسیدن به میز، در اتاقهای فکر واشنگتن بازبینی و کنترل میشود.
۲- سناریوی خرید زمان و فرسایش امتیازات در تله مسقط
تجربه تاریخی مذاکرات نشان داده است که میزهای مذاکره در عمان، عموماً کارکردی جز خنثیسازی اهرمهای قدرت، تحدید اقدامات متقابل و تزریق فرسایش زمانی نداشتهاند. تله نشستهای مسقط دقیقاً در همین نقطه فعال میشود: سرگرمکردن طرف مقابل به سیگنالهای مثبت کاذب، انتقال پیامهای مبهم و امیدبخش از سوی واشنگتن، و درعینحال تثبیت فشار تحریمها و بستن دست تصمیمگیران برای پاسخهای متقابل. مسقط وظیفه دارد فضا را آرام نگه دارد تا سیاست مهار و فشار هوشمند آمریکا بدون پرداخت هزینه پیش برود.
۳- خطر خوشبینی دیپلماتیک و غفلت از تضاد منافع
افتادن در دام بازی پیامرسان معتمد، هزینههای جبرانناپذیری برای منافع ملی دارد. مسئولان و هیئت مذاکرهکننده باید این اصل بنیادین روابط بینالملل را آویزه گوش کنند که در ژئوپلیتیک، هیچ بازیگری خارج از حوزه منافع حیاتی و چتر امنیتی خود عمل نمیکند. عمان برای بقا و حفظ موقعیت منطقهای خود، وابستگی حیاتی به رضایت واشنگتن دارد و هیچگاه منافع راهبردی خود با آمریکا را فدای ایجاد توازن یا احقاق حقوق طرف مقابل نخواهد کرد.
و اما! مذاکره با چشمهای باز، نه اعتماد کور
دیپلماسی ابزاری برای تأمین منافع ملی است، نه محفلی برای دلخوشکردن به میانجیگریهای صوری. پیام هشداری رسانهها و افکار عمومی به تیم دیپلماسی صریح و روشن است:
مسقط را صرفاً در حد یک کانال فنی انتقال پیام ببینید، نه یک شریک یا داور معتمد.
فریب میزبانی آرام و لبخندهای دیپلماتیک را نخورید، پشت هر پیشنویس ارائهشده در عمان، سایه سنگین منافع آمریکا قرار دارد.
اجازه ندهید فرایند گفتوگوها به اهرمی برای قفلکردن تصمیمات راهبردی کشور و وقتکشی حریف تبدیل شود.
در عرصه دیپلماسی جهانی، حسنظن به کارگزاران قدرتهای استکباری نه نشان پختگی، بلکه مقدمه غافلگیری در تلهای ازپیشطراحیشده است. مراقب تله مسقط باشید!
|| حمیدرضا مرادی