دفاع‌پرس از بیرجند، وقتی میدان، میزبان قلم شد، بیرجند در شامگاه شنبه، صحنه‌ای متفاوت از تجمعات پیشین خود را به تماشا نشست. در دویست‌وسومین شب میدان شهید رئیسی، میزبان مراسمی بود که استاندار، نماینده ولی فقیه، فرماندهان نظامی و لشکری و خانواده‌های شهدا، همه در یک قاب جمع شدند تا از کسانی یاد کنند که سلاحشان قلم و دوربین بود و یادگارشان، روایتی از روز‌های سخت.

این اجلاسیه، برای بسیاری از حاضران، نقطه عطفی در تعریف «شهید» بود؛ چرا که تا دیروز، کمتر پیش می‌آمد نام «شهدای رسانه» با همین عنوان و در این وسعت برده شود. همان‌ها که در زمان حیات، قلم به دست می‌گرفتند و همه‌چیز را به یادگار می‌سپردند، امروز در کانون مراسمی ایستادند که خود، روایتگر مظلومیت و نقش آنان بود.

پیام رئیس صدا و سیما: حماسه بدون رسانه، در غبار فراموشی پنهان می‌شود

در حاشیه این اجلاسیه، پیام پیمان جبلی، رئیس سازمان صدا و سیما، قرائت شد؛ پیامی که محور آن، نقش رسانه در ماندگاری حماسه‌ها بود. او نوشت: حماسه، تنها در میان سنگر‌ها و با غرشِ موشک‌ها رقم نمی‌خورد؛ حقیقتِ ایستادگی، امروز در کورانِ جنگِ روایت‌ها و در آیینه رسانه و هنر جان می‌گیرد.

جبلی با یادآوری خاطره جمعی دفاع مقدس افزود: اگر در سال‌های دفاع مقدس، مارش پیروزی رادیو به رزمندگان روحیه می‌بخشید، امروز روایتگری هوشمندانه و صادقانه، آهنگ پیشروی در امپراتوری ذهن‌هاست؛ و در جمله‌ای که به‌سرعت در فضای خبری بازتاب یافت، تأکید کرد: حماسه بدون رسانه، در غبار فراموشی پنهان می‌شود؛ همان‌گونه که گرز رستم بی‌خامه فردوسی، در تاریخ گم می‌شد.

رئیس رسانه ملی در ادامه پیام خود، روایت دفاع مقدس را زمانی جان‌دار دانست که «قلم و دوربین، دوشادوش تفنگ و پهپاد، به مأموریت جهاد تبیین عازم شوند.» این عبارت، در فضایی که میزبان آن شهدای رسانه بودند، رنگ و بویی نمادین یافت؛ گویی میدان، امروز میزبان همان قلم‌هایی شده بود که دیروز، سنگر خود را در کنار تفنگ تعریف می‌کردند.

مظلومیتِ نامی که دیر خوانده شد

یکی از محور‌های پرتأثیر این شامگاه، اشاره به مظلومیت «شهدای رسانه» بود؛ کسانی که تا پیش از این، کمتر در قالب یک عنوان مستقل و گفتمانی مشخص از آنان یاد می‌شد. در این اجلاسیه، برای نخستین‌بار نامی از آنها برده شد که خودِ بسیاری از اهالی رسانه نیز نمی‌دانستند روزی در زمره «شهدا» قرار خواهند گرفت؛ نامی که زمان حضورشان، قلم در دست داشتند و با همان قلم، تاریخ را به یادگار می‌سپردند.

حضور خانواده‌های این شهدا در کنار فرماندهان و مسئولان، به این نام، بُعدی انسانی و ملموس داد. دیگر سخن از یک مفهوم انتزاعی نبود؛ بلکه از کسانی گفته می‌شد که در لحظه‌های حساس، دوربین و قلم را رها نکردند و تا آخرین لحظه، روایتگر ماندند.

تصویر شامگاه بیرجند، ترکیبی از نماد‌های میدان و رسانه بود. از یک سو، حضور فرماندهان نظامی و لشکری، یادآور غرش موشک‌ها و خط مقدم بود و از سوی دیگر، قلم‌ها و دوربین‌هایی که روزی در دست شهدای رسانه می‌چرخیدند، امروز در مرکز توجه قرار گرفته بودند. در چنین فضایی، پیام جبلی درباره «جنگ روایت‌ها» و «امپراتوری ذهن‌ها» نه یک شعار، بلکه توصیفی از واقعیتی بود که در همان میدان قابل لمس بود.

این اجلاسیه، به‌نوعی، بازتعریفی از «سنگر» بود؛ سنگری که امروز می‌تواند پشت میکروفون، پشت دوربین، یا پشت قلم یک خبرنگار شکل بگیرد و همان‌قدر مقدس باشد که سنگر‌های خط مقدم.

یکی از بخش‌های متفاوت و تأثیرگذار این اجلاسیه، استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی برای بازسازی و روایت تصاویر شهدای رسانه بود؛ تصاویری که سال‌ها در قاب عکس‌ها و خاطرات باقی مانده بودند و این بار با بهره‌گیری از فناوری، رنگ و حال و هوایی تازه پیدا کردند.

این تصاویر برای لحظاتی فاصله میان نسل امروز و مردانی را که در یکی از مهم‌ترین میدان‌های تاریخ معاصر ایستادند، کوتاه کرد؛ گویی چهره‌هایی از دل تاریخ دوباره مقابل چشم حاضران قرار گرفتند تا یادآوری کنند رسانه فقط ثبت‌کننده تاریخ نیست، گاهی خودش بخشی از تاریخ است. در آن لحظات، سالن اجلاسیه از هیاهو افتاد و سکوتی سنگین، آمیخته با احترام و حیرت، فضا را فرا گرفت؛ گویی هر تصویر، روایتی ناتمام داشت که اکنون، با زبان فناوری، دوباره شروع به سخن کرده بود.

شامگاه شنبه در بیرجند، تنها یک مراسم یادبود نبود؛ بلکه لحظه‌ای بود که میدان، میزبان قلم شد و قلم، هم‌سنگر تفنگ. در دویست‌وسومین شب تجمعات میدان شهید رئیسی، نام «شهدای رسانه» با صدایی رسا خوانده شد؛ نامی که تا دیروز، در حاشیه بود و امروز، در مرکز توجه ایستاده بود؛ و شاید به‌حق بتوان گفت: اگر امروز حماسه‌ای در این میدان زنده ماند، نه فقط به‌خاطر غرش موشک‌ها، که به‌خاطر روایتی است که قلم‌ها و دوربین‌ها از آن به یادگار گذاشتند؛ روایتی که بدون رسانه، همان‌گونه که رئیس صدا و سیما گفت، در غبار فراموشی پنهان می‌شد.