دفاعپرس: دوران هشت سال دفاع مقدس یکی از مقاطع مهم تاریخ معاصر ایران است که در آن اقشار مختلف مردم در کنار رزمندگان، هر یک به شیوهای در دفاع از کشور نقشآفرینی کردند. در این میان، جامعه پزشکی یکی از گروههایی بود که حضور آن در جبههها نهتنها ضروری، بلکه در نجات جان هزاران مجروح و کاهش جانباختگان جنگ نقشی تعیینکننده داشت.
پزشکان، پرستاران، امدادگران و سایر نیروهای درمانی در بیمارستانهای صحرایی، مراکز درمانی نزدیک خطوط مقدم و بیمارستانهای شهرهای مختلف، بهویژه در استان خوزستان، حضور داشتند و با امکانات محدود و در شرایط دشوار جنگی، تمام توان و تخصص خود را برای درمان مجروحان به کار میگرفتند.
بسیاری از پزشکان و کادر درمان، برای انجام وظیفه حرفهای خود به مناطقی رفتند که گاه کیلومترها با شرایط معمول فعالیت پزشکی فاصله داشت. آنها در کنار رزمندگان و در شرایطی که خطر حملات دشمن همچنان وجود داشت، به مداوای مجروحان میپرداختند و تلاش میکردند مصدومان هرچه سریعتر از مرگ نجات یافته و پس از طی مراحل درمان، به آغوش خانوادههای خود بازگردند.
در این میان، پرستاران نیز نقشی کمنظیر داشتند. آنها شبانهروز در بیمارستانها و مراکز درمانی حاضر بودند و با مراقبت از مجروحان، علاوه بر انجام وظایف تخصصی، بخش مهمی از بار روحی و جسمی درمان رزمندگان را بر دوش میکشیدند.
حضور جامعه پزشکی در دفاع مقدس تنها به درمان مجروحان محدود نمیشد. مواجهه مستمر پزشکان با انواع جراحات ناشی از جنگ و شرایط خاص میدان نبرد، تجربههای ارزشمندی را در اختیار جامعه پزشکی قرار داد. بخشی از این تجربیات به شکلگیری و توسعه روشهای جدید درمانی انجامید و برخی دستاوردهای پزشکی حاصل از آن دوران بعدها مورد توجه محافل پزشکی در جهان قرار گرفت.
از این منظر، حضور جامعه پزشکی در جنگ تحمیلی و در کنار رزمندگان، از ویژگیهای قابل توجه دفاع مقدس است؛ حضوری که در تاریخ جنگهای جهان و حتی تاریخ جنگهای ایران، ویژگیهای منحصر به فردی داشته است.
بهداری رزمی؛ از خط مقدم تا بیمارستانهای صحرایی
مسعود حبیبی معاون فرهنگی و دانشجویی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در گفتوگو با خبرنگار جامعه دفاعپرس با اشاره به نقش و تأثیر پزشکان در دوران هشت سال دفاع مقدس اظهار داشت: قسمتی از جنگ تحمیلی، توجه به مجروحانی است که در صحنه نبرد مجروح میشدند و نجات جان آنها توسط امدادگران و پزشکان صورت میگرفت.
وی افزود: جامعه پزشکی در دوران دفاع مقدس یک کارنامه بسیار درخشانی دارد؛ جوانان ما در آن زمان دانشجو، دستیار پزشک یا متخصص بودند و پزشکانی که در آن دوران حضور داشتند، در تمام طول جنگ تحمیلی نزدیک خط مقدم و بیمارستانهای صحرایی حاضر بودند و مجروحان را مداوا و در صورت نیاز جراحی میکردند.
معاون فرهنگی و دانشجویی وزیر بهداشت ادامه داد: جامعه پزشکی خارج از میدان جنگ نیز در بیمارستانهای کشور حضور پررنگ داشت و خدمات ماندگاری به جامعه ایثارگری و رزمندگان ارائه میداد.
حبیبی با اشاره به نقش بهداری رزمی دفاع مقدس گفت: بهداری رزمی دفاع مقدس یکی از مجموعههای تخصصی در عرصه هشت سال حماسه پایداری و مقاومت بود که با برپایی بیش از ۵۰ بیمارستان صحرایی و هزاران پست امداد و اورژانس در محورهای عملیاتی و حضور نیروهای خود، همپای دلاورمردان عرصه نبرد، از خط مقدم تا بیمارستانهای صحرایی و شهری، احیاگر و التیامبخش آلام و جراحات مجاهدان بود.
وی متذکر شد: این مجموعه در دوران جنگ تحمیلی برنامههای ویژهای داشت، خاطرات رزمندگان را دستهبندی میکرد و در حوزه پزشکی نیز توجه ویژهای به تجربیات بهدستآمده از میدان جنگ داشت.
معاون فرهنگی و دانشجویی وزیر بهداشت درباره شهدای جامعه پزشکی در دوران دفاع مقدس نیز تصریح کرد: در هشت سال جنگ تحمیلی، ۱۲ پزشک، یک هزار و ۷۰۰ امدادگر، ۱۴ پزشکیار، ۷ پرستار، ۹ بهداشتیار و ۷ پیراپزشک به شهادت رسیدند و جان خود را تقدیم انقلاب اسلامی کردند.
جامعه پزشکی؛ بخشی از تاریخ ایثار دفاع مقدس
نقش پزشکان و کادر درمان در دفاع مقدس را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک وظیفه حرفهای تعریف کرد. بسیاری از اعضای جامعه پزشکی در شرایطی به درمان مجروحان پرداختند که خود نیز در معرض خطر قرار داشتند و گاه فاصله میان محل درمان و خط مقدم تنها چند کیلومتر بود.
در هشت سال جنگ تحمیلی، پزشکان و نیروهای درمانی از یک سو با دانش و تخصص خود برای نجات جان مجروحان تلاش کردند و از سوی دیگر، با حضور در مناطق عملیاتی و بیمارستانهای صحرایی، نشان دادند که مسئولیت اجتماعی و انسانی جامعه پزشکی میتواند فراتر از مرزهای معمول حرفهای قرار گیرد.
این حضور، امروز نیز بخشی از میراث پزشکی و فرهنگی دفاع مقدس به شمار میرود؛ میراثی که در آن علم، تخصص، ایثار و مسئولیتپذیری در کنار یکدیگر قرار گرفتند تا جان انسانهایی که در میدان نبرد آسیب دیده بودند، نجات یابد.
بدین ترتیب، روایت هشت سال دفاع مقدس تنها روایت خاکریزها، عملیاتها و رزمندگان نیست؛ در پشت هر مجروحی که از میدان نبرد به بیمارستان رسید، پزشک، پرستار، امدادگر و کادر درمانی حضور داشت که گاه در سختترین شرایط، میان مرگ و زندگی ایستاد و برای بازگرداندن یک انسان به زندگی تلاش کرد. این بخش از تاریخ دفاع مقدس، روایت سنگرسازان سلامت است؛ جامعهای که در کنار رزمندگان، سنگر دیگری برای دفاع از جان انسانها ساخت.