فاش نیوز - با توجه به اینکه جمهوری آذربایجان بخشی از اتحادیه جماهیر شوروی بوده است، فرهنگ سیاسی خود را از شوروی به ارث برده که بر اساس آن، دولت در حوزه‌های مختلف زندگی تصمیم‌گیر است. لذا در جمهوری آذربایجان، تا سال پایانی مدرسه، دانش‌آموزان موظف به پوشیدن لباس متحدالشکلی هستند که بر اساس ابلاغیه دولت تعیین می‌شود.
پس از فروپاشی شوروی و استقلال جمهوری آذربایجان، این کشور از آن حالت ضددینی حکومت کمونیستی خارج شد و مسلمان توانستند در اماکن عمومی، از جمله مدارس، با حجاب ظاهر شوند. اما در سال ۲۰۱۱ برای نخستین بار، مسئله ممنوعیت حجاب مطرح شد. در آن سال دولت آذربایجان بر مدارس فشار آورد تا هر گونه پوشش اضافه بر لباس متحدالشکل ابلاغ‌شده را ممنوع کنند و حجاب دختران نیز جزو پوشش اضافه دسته‌بندی و ممنوع شد.
این امر با اعتراضات اجتماعی زیادی مواجه شد. رهبر این اعتراضات، یک روحانی برجسته آذربایجانی به نام حاج آبگل سلیمان‌اف بود که در همان سال ۲۰۱۱ دستگیر و به مدت ۱۱ سال زندانی شد. نهایتا به دلیل حجم فشارهای اجتماعی، دولت جمهوری آذربایجان تصمیم گرفت دیگر چندان بر ممنوعیت حجاب پافشاری نکند، اما همچنان در مدارس، مدیران از خانواده‌ها می‌خواستند که دختران خود را بدون حجاب به مدرسه بفرستند. با این وجود، دختران محجبه جسته و گریخته می‌توانستند در مدرسه حاضر شوند.
امسال با شروع سال تحصیلی جدید، دوباره بحث ممنوعیت حجاب مطرح شد و هیات دولت جمهوری آذربایجان، مصوبه‌ای را در این رابطه به مدیران مدارس ابلاغ کرد و ممنوعیت حجاب، رسما حالت قانونی به خود گرفت. بر اساس این قانون، دانش‌آموزان می‌بایست صرفا با یونی‌فرم رسمی در مدرسه حاضر شوند و استفاده از هر گونه متعلقات اضافه از جمله ساعت، انگشتر و روسری ممنوع است. این امر مجددا با اعتراضاتی از جمله توسط حاج آبگل سلیمان‌اف مواجه شد و این روحانی آذربایجان به مدت ۳۰ روز دوباره به بازداشتگاه رفت.
اعتراضات امسال دو تفاوت اساسی با اعتراضات سال ۲۰۱۱ دارد. تفاوت نخست، وجود شبکه‌های اجتماعی است که یک آزادی بیان حداقلی را برای مردم به وجود آورده و به آنان امکان طرح نظرات خود را می‌دهد. اکنون ما در پلتفرم‌هایی از جمله اینستاگرام شاهد موج عظیمی از اعتراضات به ممنوعیت حجاب هستیم و حتی یک کلیپ که نشان‌دهنده ممانعت از حضور دو دختر دانش‌آموز محجبه در مدرسه بود، با بازدید میلیونی مواجه شد.
واکنش‌های اجتماعی به این مسئله در ترکیه به عنوان تفاوت دیگر با اعتراضات سال ۲۰۱۱ است. ارتباطات نزدیک سیاسی و نظامی جمهوری آذربایجان و ترکیه در سال‌های اخیر، باعث نزدیکی اجتماعی این دو کشور نیز شده است. اعتراضات در جمهوری آذربایجان نسبت به ممنوعیت حجاب، باعث واکنش مردم ترکیه شد، خصوصا که در این کشور نیز از زمان آتاتورک تا سال ۱۹۹۶، قانون ممنوعیت حجاب در مدارس و ادارات برقرار بود. لذا ممنوعیت حجاب در جمهوری آذربایجان، خاطرات گذشته مردم ترکیه را برای آنان زنده کرد و اعتراضات بسیار سنگینی خصوصا از سمت افراد موثر اجتماعی ترکیه نیز در واکنش به ممنوعیت حجاب در جمهوری آذربایجان به راه افتاد.
این امر باعث افزایش تحرکات اجتماعی در جمهوری آذربایجان و گسترش اعتراضات در این کشور شد و بسیاری از سلبریتی‌ها و ورزشکاران آذربایجانی نیز در فضای مجازی با این موج اعتراضی همراه شدند. پس از این اتفاقات، الهام علی‌اف در سالگرد تاسیس حزب آذربایجان نوین، با انجام یک سخنرانی بسیار تند، به طور غیرمستقیم به مردم ترکیه اشاره و اعلام کرد که هیچ کشوری حق دخالت در سبک زندگی مردم جمهوری آذربایجان را ندارد. علی‌اف حتی به جنگ دوم قره‌باغ اشاره کرد و گفت که آذربایجان خود را مدیون هیچ کشوری نمی‌داند، زیرا هر سلاحی که در جریان آن جنگ نیاز داشته را با قیمتی بالاتر از نرخ جهانی خریداری کرده است. این حرف علی‌اف، رسما کنایه به ترکیه بود. این اظهارات با افزایش اعتراضات در ترکیه همراه شد.
در مجمع عمومی سازمان ملل نیز جمهوری آذربایجان از جمله کشورهایی بود که حین سخنرانی نتانیاهو، در سالن ماند. این مسئله نیز با نارضایتی شدید فعالان سیاسی و افکار عمومی ترکیه مواجه شد، زیرا با توجه به اینکه نتانیاهو در سخنرانی خود به اردوغان هجمه وارد کرده بود، مردم ترکیه انتظار داشتند جمهوری آذربایجان به عنوان کشوری که مدعی برادری با ترکیه است، حین سخنرانی نتانیاهو سالن را ترک کند.
تصمیم هفته گذشته هیات دولت این کشور برای ممنوعیت حجاب معلمان در حالی بود که پیش از این، استدلالی که برای ممنوعیت حجاب دانش‌آموزان مطرح می‌شد، این بود که چون دانش‌آموزان سن زیر ۱۸ سال دارند و نمی‌توانند دین خود را انتخاب کنند، همه آنان باید لباس متحدالشکلی که متناسب با اصول یک نظام لائیک طراحی شده است را بپوشند. اما معلمان طبیعتا بالای ۱۸ سال هستند و طبق قانون، می‌توانند دین و پوشش خود را انتخاب کنند. لذا از هفته گذشته، اعتراضات معلمان محجبه به قانون ممنوعیت حجاب نیز آغاز شده است.
دولت جمهوری آذربایجان در حالی به بهانه ممنوعیت استفاده از تعلقات اضافه بر یونی‌فرم مدارس، استفاده از حجاب را ممنوع کرده است که در مدارس یهودی این کشور، هیچ ممنوعیتی برای استفاده از کلاه مخصوص یهودیان اعمال نمی‌شود. همچنین در دبیرستان‌های دخترانه، مدیران هیچ گونه ممنوعیتی را برای ورود دخترانی که پوشش اضافه از جمله دستبند طلا به همراه دارند یا دامن‌های کوتاه‌تر از یونی‌فرم می‌پوشند، لحاظ نمی‌کنند و فشارها فقط بر دختران محجبه صورت می‌گیرد. این نشان می‌دهد هدف دولت، هجمه به اسلام است.
ما و جمهوری آذربایجان هم‌تبار هستیم و در موارد مختلفی، علی‌اف وارد مسائل مرتبط با آذربایجان ایران می‌شد. بنابراین، ما نیز باید به سرنوشت مردم جمهوری آذربایجان حساس باشیم و نسبت به فشارهایی که به مسلمانان این کشور وارد می‌شود، اعتراض کنیم. حتی اگر دولت بنا بر ملاحظاتی نمی‌تواند به این امر اعتراض کند، نهادهای مردمی و فرهنگی ایران خصوصا در استان‌های آذری‌زبان باید اعتراض خود را نسبت به ظلمی که به مردم جمهوری آذربایجان می‌شود، اعلام کنند؛ مانند همان کاری که اکنون مردم ترکیه انجام می‌دهند.
|| امیررضا عباس‌زاده(تحلیلگر مسائل جمهوری آذربایجان)