دفاع‌پرس: معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران اعلام کرده است که از سال ۱۴۰۰ تاکنون بیش از یک میلیون و ۲۵ هزار متر طول از معابر پایتخت برای تردد افراد دارای محدودیت جسمی و حرکتی مناسب‌سازی شده و در همین بازه ۲۱۳ ساختمان و ۱۷۳ بوستان نیز بهسازی شده‌اند. حمیدرضا صارمی، معاون سابق این حوزه، هدف شهرداری را تحقق «شهر دسترس‌پذیر برای همه» عنوان کرده است. در بودجه سال ۱۴۰۵ شهرداری تهران نیز ۳۰۰ میلیارد تومان صرفاً برای مناسب‌سازی معابر شهری در نظر گرفته شده است.
انتقاد اعضای شورا: آمارها با مشاهدات میدانی همخوانی ندارد
این آمارها اما در صحن شورای شهر تهران با انتقاد روبه‌رو شده است. جعفر تشکری‌هاشمی و ناصر امانی، اعضای شورا، با اشاره به گزارش شهرداری درباره مناسب‌سازی «هزاران کیلومتر» معبر، تأکید کرده‌اند که این ارقام با مشاهدات میدانی شهروندان همخوانی ندارد. به گفته آن‌ها، اگر یک میلیون متر معبر مناسب‌سازی شده باشد، یعنی حدود ۲۵ درصد شهر، اما مردم این تغییر را در محله‌های خود نمی‌بینند.
انتقاد اصلی این اعضا به نبود متولی مشخص برای پیگیری این حوزه بازمی‌گردد. آن‌ها یادآور شده‌اند که در دوره گذشته، شهردار مشاوری از جامعه جانبازان داشت که خود با ویلچر تردد می‌کرد و امور را جدی پیگیری می‌نمود؛ اما اکنون چنین جایگاهی وجود ندارد. همچنین نظارت بر رعایت استانداردهای مناسب‌سازی در فرآیند صدور پروانه ساخت زیر سؤال است و به گفته آن‌ها بسیاری از برج‌های نوساز بدون مسیر تردد ویلچر ساخته شده‌اند.
معلولان در کمیته‌های مناسب‌سازی حق رأی داشته باشند
«زهرا شمس‌احسان» رئیس کمیته اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران با بیان این حق دسترسی برابر به شهر یک حق بنیادی است، اظهار داشت: افراد دارای معلولیت باید در زمینه تصمیم گیری برای فضا‌هایی که در آن حضور دارند، مشارکت داده شوند.
شمس احسان با بیان اینکه شهرداری باید نسبت به بازنگری و ابلاغ مجدد آن اقدام کند، یادآور شد: هدف ما حضور یک فرد دارای معلولیت با حق رأی در کمیته مناسب سازی است. باید حرکتی را شروع کنیم که شهر پاسخگوی صدای شهروندان خود باشد.
وی همچنین تصریح کرد: بر اساس قانون یک فرد دارای معلولیت می‌تواند به عنوان مشاور در جلسات کمیته مناسب سازی حضور یابد. عدم حضور این افراد در کمیته‌ها حذف صدای آنهاست و بدون این صدا، کمیته مناسب سازی از پاسخگویی به نیاز عادلانه شهروندان فاصله می‌گیرد.
شمس‌احسان با انتقاد از خروج تدریجی این دستورالعمل از چرخه اجرا بدون لغو رسمی قانونی، این خلأ اداری را غیرقابل پذیرش خواند و افزود: پیامد این غفلت، حذف صدای مستقیم ذی‌نفعان واقعی از فرآیند تصمیم‌گیری است که موجب می‌شود مناسب‌سازی به اقدامی صرفاً فنی، از بالا به پایین و دور از نیاز‌های واقعی شهروندان تبدیل شود.
اقدامات در حال اجرا در شهرها و استان‌ها
در سطح شهرستان‌ها نیز اقداماتی در جریان است. در شهرستان قدس، کارگروه مناسب‌سازی محیط شهری با تأکید بر نظارت دقیق بر پروژه‌ها، تشکیل کارگروه نظارتی برای بازدید میدانی از نقاط حساس و پارک‌ها را تصویب کرده است. در مازندران و کرمانشاه نیز پویش‌هایی با عنوان «هر شهر یک پیاده‌رو مناسب‌سازی‌شده» و «هر محله، یک معبرِ مناسب‌سازی‌شده» آغاز شده که هدف آن‌ها جلب مشارکت محلی و همراه کردن شهرداری‌ها برای رفع موانع شهری است.
در حوزه حمل‌ونقل عمومی نیز جلسه ستاد هماهنگی مناسب‌سازی تهران به بررسی وضعیت ایستگاه‌های مترو اختصاص یافت. معاون عمرانی فرمانداری تهران با اشاره به مشکلات دسترس‌پذیری در ایستگاه‌هایی مانند دروازه دولت و دروازه شمیران، بر رفع موانع راه‌اندازی آسانسورهای غیرفعال تأکید کرد.
خلأ قانونی و اجرایی؛ حلقه مفقوده مناسب‌سازی
قانون حمایت از حقوق معلولان، شهرداری‌ها را مکلف کرده است معابر عمومی را با اولویت معابر اصلی و نزدیک به تقاطع‌ها مناسب‌سازی کنند. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که تنها حدود ۲۰ درصد از این قانون در سطح کشور اجرا شده و مناسب‌سازی معابر و حمل‌ونقل عمومی همچنان از چالش‌های جدی باقی مانده است. کارشناسان نیز بر ضرورت هماهنگی بین‌دستگاهی میان شهرداری، بهزیستی و نظام مهندسی برای اجرای دقیق ضوابط تأکید دارند.
شکافی میان آمارهای رسمی و تجربه روزمره شهروندان دارای معلولیت است. تا زمانی که این شکاف با نظارت مستمر، تعیین متولی مشخص و مشارکت خود جامعه هدف در ارزیابی پروژه‌ها پر نشود، مناسب‌سازی معابر در تهران و سایر کلانشهرها بیشتر در حد ارقام و گزارش‌ها باقی خواهد ماند تا واقعیتی ملموس در پیاده‌روها.