
فاش نیوز - تحول فرهنگی و اجتماعی را نمیتوان از پشت میزهای مدیریتی طراحی و به جامعه ابلاغ کرد. نقطه آغاز هر تحول پایدار، شناخت واقعیتهای زندگی مردم، شنیدن صداهای متفاوت و شناسایی ظرفیتها و آسیبهای موجود در متن جامعه است.
ایران از تنوع گسترده قومی، زبانی، فرهنگی، دینی، مذهبی، نسلی و جغرافیایی برخوردار است. این تنوع نه مسئلهای برای یکسانسازی، بلکه سرمایهای برای بالندگی و توسعه ملی است.
از کردستان تا خوزستان، از خراسان تا سیستان و بلوچستان، از اصفهان تا شیراز، از شهرهای بزرگ تا روستاها و از ایرانیان داخل کشور تا ایرانیان خارج از مرزها، باید ظرفیتهای انسانی و فرهنگی را شناسایی و در منظومه توسعه ملی جایگاه شایستهای برای آنها تعریف کرد.
از اسکن اجتماعی تا نسخهپردازی فرهنگی
پیش از هرگونه برنامهریزی باید جامعه را دید، شنید و شناخت.
این شناخت باید مستمر، میدانی و مشارکتمحور باشد و موضوعاتی همچون نیازهای نسل جوان، تغییرات سبک زندگی، نشاط اجتماعی، سرمایه اعتماد، فرصتهای فرهنگی، محدودیتهای مشارکت و مطالبات شهروندان را در بر گیرد.
چرخه تحول باید بر شش مرحله استوار باشد:
۱. رصد و شناخت واقعیتهای اجتماعی؛ ۲. شناسایی ظرفیتها و آسیبها؛ ۳. اولویتبندی مسائل با مشارکت مردم؛ ۴. تدوین راهکارهای متناسب با شرایط هر منطقه؛ ۵. اجرای برنامه با محوریت شهروندان؛ ۶. ارزیابی نتایج و اصلاح مستمر.
هیچ نسخه واحدی پاسخگوی همه تنوع اجتماعی و فرهنگی ایران نیست.
۳. جغرافیای اثرگذاری؛ از مسجد تا کف خیابان
تمام عرصههای حضور و تعامل انسانی باید در نقشه ملی نشاط و مشارکت اجتماعی دیده شوند:
از مسجد تا کلیسا، از زیارتگاه تا عبادتگاه، از فرهنگسرا تا کف خیابان، از سینما تا ورزشگاه و باشگاه، از مدرسه و دانشگاه تا بازار و میدان شهر، از نمایش تا همایش و از آیینهای عاشورا و اربعین تا جشن نوروز.
هرکدام از این عرصهها دارای هویت، مخاطب، ظرفیت و کارکرد اجتماعی ویژهای هستند.
هدف، یکسانسازی این فضاها نیست؛ بلکه شناخت ظرفیتهای مستقل آنها و فراهمکردن زمینه همافزایی محترمانه میان سرمایههای فرهنگی و اجتماعی کشور است.
۴. انتخابات؛ آینه خاستگاه اجتماعی و سنجه اعتماد ملی
انتخابات فرصتی برای شناخت جامعه و ارزیابی ارتباط میان شهروندان و ساختارهای تصمیمگیری است.
هم شهروندی که رأی میدهد و هم شهروندی که رأی نمیدهد، دارای اهمیت هستند.
رأیدادن و رأی ندادن هر دو باید در مطالعات اجتماعی موردتوجه قرار گیرند. عدم مشارکت نیز باید بدون پیشداوری و برچسبزنی، از منظر دلایل، مطالبات و نگرانیهای اجتماعی بررسی شود.
هیچ شهروندی نباید از دایره توجه ملی خارج بماند.
۵. انسان؛ فراتر از قالبهای رسانهای
یکی از اصول اساسی این طرح، پرهیز از قالبزدگی در تولید و انتقال پیامهای فرهنگی و اجتماعی است.
ما به ساختارمندی در اندیشه باور داریم، نه محدودیت در بیان.
هر موضوع باید متناسب با ماهیت، عمق و گستره اثرگذاری خود روایت شود. گاهی یک جمله کوتاه میتواند وجدان اجتماعی را بیدار کند و گاهی یک یادداشت عمیق، زمینه تأمل و گفتوگوی ملی را فراهم آورد.
مخاطب صرفاً دریافتکننده اطلاعات نیست؛ انسانی است با احساس، اندیشه، تجربه، امید، نگرانی و حق انتخاب.
بنابراین، محتوای فرهنگی باید بتواند ذهن را به تفکر وادارد؛ احساس تعلق و همبستگی را تقویت کند؛ وجدان اجتماعی را بیدار سازد؛ نقد کند، اما تخریب نکند؛ امید ایجاد کند، اما واقعیت را پنهان نسازد و راهکار ارائه دهد، اما اندیشه را تحمیل نکند.
در این نگاه، موضوع بر قالب مقدم است، انسان بر رسانه اولویت دارد و اثرگذاری اجتماعی بر تعداد بازدیدها ارجح است.
۶. حکمرانی تسهیلگر؛ شهروند صاحب نقش
دولت و نهادهای عمومی باید از مدیریت دستوری و نگاه از بالابهپایین فاصله بگیرند و زمینه مشارکت آزادانه، خلاقانه و مسئولانه شهروندان را فراهم کنند.
شهروند نباید صرفاً مخاطب برنامهها باشد؛ باید در مقام ایدهپرداز، طراح، مجری و ارزیاب نیز حضور داشته باشد.
حمایت حقوقی، تسهیل فعالیت تشکلهای مردمی، تأمین منابع پایدار، عدالت در توزیع امکانات و ایجاد زیرساختهای مشارکت از الزامات این مسیر است.
۷. دارکوب؛ رسانه اندیشه و تحول اجتماعی
دارکوب میتواند بستر زنده روایت، رصد و پیگیری این منظومه فکری باشد.
نه رسانهای گرفتار قالبهای کلیشهای و الگوریتمهای بازدید، بلکه رسانهای ساختارمند در اندیشه، آزاد در روایت و متعهد به انسان.
در این مسیر، هر روز میتوان مسئلهای را از متن زندگی جامعه شناسایی کرد، به ریشههای آن پرداخت و راهکاری سازنده پیشروی افکار عمومی قرار داد.
دارکوب باید بهجای انباشت اطلاعات، زمینه تولید اندیشه و گفتوگو را فراهم آورد.
جمعبندی؛ ایران برای همه ایرانیان
ایران زمانی بالنده، بانشاط و برخوردار از انسجام پایدار خواهد بود که همه شهروندان، فارغ از تفاوتهای قومی، زبانی، دینی، مذهبی، نسلی، جغرافیایی و دیدگاههای سیاسی، احساس کنند دیده میشوند، صدایشان شنیده میشود، کرامتشان محترم است و در ساختن آینده سرزمین خود سهم دارند.
تحول واقعی از شناخت انسان آغاز میشود، با مشارکت او استمرار مییابد و در شکوفایی ظرفیتهای فردی و جمعی به نتیجه میرسد.
جامعه را نمیتوان صرفاً اداره کرد؛ باید آن را شناخت، به آن اعتماد کرد و فرصت بالندگی داد.
ایران؛ سرزمین تنوع، همزیستی، مشارکت و بالندگی همه شهروندان.
|| علیرضا رجائی