فاش نیوز - چهل‌وپنجمین نشست کارگروه بانوان «جمعیت جانبازان انقلاب اسلامی» با عنوان «چگونه بنویسیم؟» و با تمرکز بر شیوه‌های مستندنگاری، خاطره‌نویسی و انتقال تجارب زیسته خانواده‌های ایثارگران برگزار شد.
به گزارش روابط‌عمومی جمعیت جانبازان، چهل‌وپنجمین نشست کارگروه تخصصی بانوان و خانواده این جمعیت با عنوان «چگونه بنویسیم؟» و با تمرکز بر شیوه‌های مستندنگاری، خاطره‌نویسی و انتقال تجارب زیسته خانواده‌های ایثارگران برگزار شد. در این نشست که با حضور جمعی از همسران و فرزندان شهدا و جانبازان و اعضای کارگروه همراه بود، چهره نام آشنا خانم معصومه رامهرمزی، نویسنده، پژوهشگر تاریخ شفاهی و امدادگر دوران دفاع مقدس، به تبیین ضرورت‌ها و مهارت‌های کاربردی ثبت خاطرات پرداخت.
از امدادگری خرمشهر در ۱۴ سالگی تا بیش از دو دهه تولید دانش نظری
در آغاز نشست، مجری با معرفی پیشینه سخنران یادآور شد: «خانم رامهرمزی از سال ۱۳۵۹ و در سن ۱۴ سالگی به‌عنوان امدادگر از پشتیبانی هلال‌احمر جنوب عازم جبهه‌های نبرد حق علیه باطل شد و با وجود همه محدودیت‌ها حضوری مستمر در بهداری‌های جنگ و حماسه آزادسازی خرمشهر رقم زد. ایشان در طول سال‌های دفاع مقدس تحصیل را رها نکرد و پس از جنگ نیز علاوه بر کسوت دبیری، بیش از ۱۶ سال به تدریس و نگارش مقالات و کتب مرجع روی آورد.» کتبی چون «یکشنبه آخر»، «اسماعیل»، «راز درخت کاج» و «بر بال ملائک» از جمله آثار شاخص این نویسنده به شمار می‌رود.
رامهرمزی در بیان مسیر قلم‌زدن خود اظهار کرد: «شروع کار من با نگارش خاطرات امدادگری‌ام در عملیات بیت‌المقدس تحت عنوان کتاب یکشنبه آخر بود. گرچه علاقه به مطالعه از کودکی در من وجود داشت، اما نخستین کتابم تا حدی غریزی و تجربی شکل گرفت؛ ولی در ادامه، بیش از ۲۵ سال پژوهش مداوم باعث شد در دو حوزه موازی فعالیت کنم: یکی مستندنگاری خاطرات شهدا و چهره‌های شاخص با مصاحبه میدانی، و دیگری تألیف کتب تخصصی برای تولید دانش نظری در روش‌شناسی تاریخ شفاهی. اعتقاد راسخ دارم ثبت وقایع انقلاب زمانی ماندگار می‌شود که پشتوانه تئوریک قوی داشته باشد.»
از غربت زاریا تا نگارش کتاب «تا روشنایی»
این نویسنده دفاع مقدس با اشاره به تازه‌ترین اثر پژوهشی خود با عنوان «تا روشنایی» که اواخر سال گذشته منتشر شد، تشریح کرد: «این کتاب ناظر به مبارزات سرکار خانم زینت ابراهیم، همسر مجاهد شیخ ابراهیم زکزاکی رهبر شیعیان نیجریه است؛ بانویی که پس از واقعه دردناک حمله ارتش نیجریه در شهر زاریا، شهادت سه فرزند و جراحت شدید خود و همسرش، در دوران بازداشت سخت نظامی خاطرات خود را مکتوب کرد تا تاریخچه نهضت اسلامی شیعیان نیجریه مصون از تحریف بماند.»
وی افزود: «زندان‌نوشت ایشان نخستین بار در لندن به زبان انگلیسی منتشر شد، اما به دلیل شرایط خفقان و اضطرار نگارش در سلول، کاستی‌ها و ابهاماتی داشت. در جریان سفر شیخ زکزاکی و همسرشان به ایران، طی دو سال مصاحبه‌های متعدد و عمیقی با خانم زینت ابراهیم انجام دادیم. در تدوین کتاب، به متن اصلیِ زندان‌نوشت دست نزدیم و توضیحات تکمیلی را با تمایز فونت و تورفتگی ساختاری آوردیم تا اثری مستند، شناختی و در عین حال روان و وفادار به اصل پدید آید.»
نسخه کاربردی برای جامعه ایثارگری: چگونه ناگفته‌هایمان را مکتوب کنیم؟
در بخش پرسش و پاسخ، با توجه به اینکه عمده حاضران نشست از همسران، فرزندان شهدا و جانبازان سرافراز بوده و گنجینه‌ای از ناگفته‌های جنگ و ایثارگری را در سینه دارند، رامهرمزی اصول زیر را برای آغاز مستندنگاری به آنان پیشنهاد داد:
- کتاب‌خوانی تحلیلی و مهندسی معکوس: «اولین درس نویسندگی، خوب خواندن و خواندن متون خوب و مشابه است. باید دید نویسنده اثر با چه سؤال و زاویه‌ای این خاطره را پیاده کرده است تا شیوه استخراج حقیقت آموخته شود.»
- پرهیز از خودسانسوری ذهنی و زبانی: «نباید از غلط نوشتن یا عامیانه بودن واهمه‌ای داشت. در وهله اول باید بدون هیچ‌گونه خودسانسوری، هر آنچه از عمق جان و به شکل تجربه زیسته حس شده را روی کاغذ ریخت و سپس آن را بازخوانی و پیرایش کرد.»
- مشق ثبت وقایع از زیست روزمره: «از نوشتن همین رخدادهای عادی و جلسات روزمره شروع کنید؛ وقایع همین جلسه کارگروه را بنویسید تا محک بزنید دقت نوشته شما چقدر برای دیگران جذاب و باورپذیر است.»
بهره‌گیری از هوش مصنوعی؛ فرصت ویرایش بدون آسیب به روح روایت
در ادامه نشست و در پاسخ به سؤالی درباره بهره‌گیری از ابزارهای هوش مصنوعی برای سامان‌دهی یادداشت‌های شخصی ایثارگران، رامهرمزی تأکید کرد:
«استفاده از هوش مصنوعی برای مقایسه متن عامیانه با ویرایش استاندارد، ساختارمند کردن نوشته‌ها و حتی مباحثه و چالش متن مفید است؛ مشروط بر اینکه نقش ابزاری داشته باشد و روح زنده، صداقت احساسی و اصالت تجربه فرد فدای عبارات ماشینی نشود.»
این پژوهشگر تاریخ شفاهی در پایان به شیوه تدوین تعاملی کتاب یکشنبه آخر در دوران تدریس اشاره کرد و گفت: «روایت شفاهی خاطرات برای مخاطبان و پیاده‌سازی گام‌به‌گام آن همراه با پاسخ به سؤالات و ابهامات، بهترین شیوه برای پرورش یک متن زنده، روان و باورپذیر در حوزه ادبیات مقاومت است.» ایشان در پایان اظهار داشتند آمادگی برای تشکیل دوره‌های کارگاهی جهت کسب آموزه‌های نظری و مهارت‌های عملی را دارند.