
فاش نیوز - ترور و تروریسم را باید پیش از آنکه به حملهای تازه و قربانیانی دیگر بینجامد، با شناسایی زودهنگام تهدید، خنثیسازی قانونی طرحها و برچیدن شبکههای پشتیبان مهار کرد. «در نطفه خفه کردن» تروریسم یعنی پیشگیری مؤثر و اقدام قاطع بر پایهٔ شواهد و قانون؛ نه مجازات پیش از اثبات، انتقامجویی یا تعمیم اتهام به یک ملت و جامعه.
حملات به اماکن عمومی و مقدس، در کنار ترور فرماندهان و چهرههای سیاسی - نظامی، امنیت عمومی و اعتماد شهروندان را نشانه میگیرند. این اقدامات، بهویژه اگر با برنامهریزی و پشتیبانی سازمانیافته انجام شوند، میتوانند بخشی از جنگ نامتقارن باشند: حذف چهرههای اثرگذار، برهمزدن زنجیرهٔ تصمیمگیری و گسترش هراس و بیثباتی، بیآنکه عاملان وارد رویارویی مستقیم شوند.
حوادث شاهچراغ شیراز و حرم رضوی باید از نظر شیوهٔ اجرا و روند قضایی جداگانه بررسی شوند. حمله به حرم رضوی در ۱۶ فروردین ۱۴۰۱ (۵ آوریل ۲۰۲۲) با چاقو انجام شد و به کشتهشدن دو روحانی انجامید. حرم شاهچراغ نیز در ۴ آبان ۱۴۰۱ (۲۶ اکتبر ۲۰۲۲) و بار دیگر در ۲۲ مرداد ۱۴۰۲ (۱۳ اوت ۲۰۲۳) هدف حملهٔ مسلحانه قرار گرفت. دربارهٔ شمار قربانیان حملهٔ نخست شاهچراغ، گزارشهای اولیه و قضایی تفاوت داشتند؛ گزارشهای اولیه از ۱۵ کشته و گزارش بعدی قضایی از ۱۳ کشته سخن گفت. داعش مسئولیت حملهٔ نخست را پذیرفت. در روند قضایی، شماری از متهمان به اتهام نقش در پشتیبانی و تدارکات محکوم شدند و بنا بر گزارشهای منتشرشده، در سال ۲۰۲۵ بخشهایی از پرونده و برخی احکام همچنان در دست رسیدگی بود. این پروندهها ضرورت شفافسازی مستند دربارهٔ زنجیرهٔ پشتیبانی، تأمین تجهیزات و آمران احتمالی را برجسته میکنند.
نگرانی دیگر، حملات علیه فرماندهان پیشین افغانستان در ایران است. معروف غلامی، از چهرههای سیاسی و جهادی نزدیک به محمد اسماعیلخان، در شهریور ۱۴۰۴ در دفتر کارش در خیابان مفتح مشهد با شلیک دو گلوله کشته شد. ایراف گزارش داد که مظنون پس از فرار در مرز دوغارون دستگیر شده است؛ این خبر باید تا زمان اعلام رسمی نتیجهٔ پرونده به همان رسانه نسبت داده شود.
در ۳ دی ۱۴۰۴ (۲۴ دسامبر ۲۰۲۵)، اکرامالدین سریع، فرمانده پیشین پلیس تخار و بغلان، و محمدامین الماس، از فرماندهان پیشین مخالف طالبان، در تهران هدف تیراندازی قرار گرفتند. گزارشها از کشتهشدن هر دو و زخمیشدن همراهی دیگر حکایت دارند. برخی چهرههای مخالف طالبان این گروه را متهم کردند، اما این اتهام تا زمانی که با شواهد و نتیجهٔ رسمی تحقیقات تأیید نشود، باید به گویندگان آن نسبت داده شود.
احمدخان غوری، فرمانده پیشین جهادی و رئیس پیشین شورای ولایتی غور، در ۱۰ عقرب ۱۴۰۵ (۱ نوامبر ۲۰۲۶) در خانهاش در مشهد بر اثر انفجار وسیلهای شبیه پاوربانک زخمی شد؛ مهمانی که وسیله به او نسبتدادهشده بود نیز بعداً در بیمارستان درگذشت. نزدیکان غوری عمدی بودن انفجار را مطرح کردند. ایراف سپس به نقل از منابع خود گزارش داد که مهاجم از مأموران استخبارات طالبان بوده و از مقامهایی در کابل دستور گرفته است؛ بااینحال، گزارشهای منتشرشده حاکی بود که مقامهای ایرانی و طالبان در آن زمان رسماً این انتساب را تأیید نکرده بودند؛ بنابراین، این گزارش باید جدی بررسی شود، اما تا تأیید مستقل و رسمی، همچنان ادعایی منتسب به منابع ایراف است.
مجموع این حوادث ضرورت بررسی ارتباط احتمالی پروندهها را نشان میدهد، اما بهتنهایی وجود آمر یا شبکهای مشترک را ثابت نمیکند. هر پرونده باید از نظر زمان، شیوهٔ اجرا، هویت عاملان، ابزار حمله، انگیزه و زنجیرهٔ پشتیبانی جداگانه بررسی شود. اگر شواهد معتبر نشان دهد که تروری با طراحی، هدایت یا پشتیبانی یک دولت یا نهاد خارجی انجام شده است، پاسخگویی نباید به عامل مستقیم محدود بماند؛ آمران، تأمینکنندگان و پشتیبانان نیز باید از مسیرهای قانونی و دیپلماتیک پاسخگو شوند. همکاری اطلاعاتی منطقهای میتواند به روشنشدن ابعاد فرامرزی پروندهها کمک کند، مشروط بر آنکه بر قانون و شواهد استوار بماند.
ترورهای هدفمند در تهران نیز باید با همین دقت بررسی شوند. دربارهٔ کشتهشدن اسماعیل هنیه در تهران در ۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، وزیر دفاع اسرائیل در دسامبر همان سال علناً گفت اسرائیل او را کشته است؛ این اظهارنظر، پذیرش مسئولیت از سوی یک مقام اسرائیلی است و باید دقیقاً با همین وصف نقل شود. پروندههایی که مسئولیت آنها پذیرفته نشده یا یافتههای تحقیق دربارهشان منتشر نشده است، نباید با انتساب قطعی همراه شوند. عملیات نظامی آشکار در بستر جنگ نیز از نظر زمینه و شیوه با ترور پنهان تفاوت دارد، هرچند در هر دو حالت بررسی مستقل مسئولیتها و آثار حمله ضروری است.
برای مهار مؤثر تروریسم، رسیدگی نباید در سطح عامل حاضردرصحنه متوقف شود. نهادهای مسئول باید عاملان مستقیم، تسهیلکنندگان، تأمینکنندگان مالی و تجهیزاتی، آمران و پشتیبانان احتمالی را شناسایی کنند؛ یافتههای قابلانتشار را با رعایت مصالح قضایی به اطلاع عموم برسانند؛ اختلافهای آماری و روایتهای متعارض را توضیح دهند؛ و حق دادخواهی و آگاهی خانوادههای قربانیان را تضمین کنند. محاکمهها نیز باید با رعایت دادرسی عادلانه انجام شوند و مسئولیت هیچ فردی به یک ملت، مذهب یا جامعهٔ مهاجر تعمیم داده نشود.
ترور و تروریسم را باید در نطفه خفه کرد: با پیشگیری، حفاظت از افراد در معرض خطر، کشف زودهنگام توطئهها و خنثیسازی قانونی آنها؛ با برچیدن شبکههای پشتیبان و پاسخگوکردن همهٔ مسئولان، تا هر سطحی که شواهد اجازه میدهد. قاطعیت یعنی اقدام مؤثر و قانونی، نه صدور حکم پیش از تحقیق. عدالت و امنیت پایدار زمانی تأمین میشوند که نه شواهد پنهان بمانند و نه اتهام بی سند جای حقیقت را بگیرد.
|| علیرضا رجائی