
دفاعپرس، عملیات نصر ۸ با هدف تسلط بر ارتفاعات گردهرش در استان سلیمانیه عراق، به طراحی و فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و با مشارکت یگانهای مختلف رزمی اجرا شد. این عملیات در ادامه اقدامات نظامی ایران در جبهه شمالغرب، با هدف گسترش مناطق تحت کنترل نیروهای ایرانی و فراهم کردن زمینه عبور از رودخانه قلعهچولان و اجرای عملیاتهای بعدی انجام گرفت.

در جریان عملیاتهای کربلای ۱۰ و نصر ۴، نیروهای ایرانی منطقه شرق رودخانه قلعهچولان در شمال استان سلیمانیه عراق تا سورکوه را به تصرف درآورده بودند. ادامه پیشروی به سمت غرب، نیازمند عبور از رودخانه قلعهچولان بود؛ اقدامی که دستیابی به آن بدون تصرف ارتفاع گردهرش امکانپذیر نبود. از همین رو، عملیات نصر ۸ با تمرکز بر تصرف این ارتفاع و به فرماندهی سپاه پاسداران طراحی و اجرا شد.
پیش از این عملیات، نیروهای ایرانی در عملیات نصر ۷ که ۱۴ مرداد ۱۳۶۶ با هدف خارج کردن منطقه عمومی سردشت از دید و تسلط دشمن و آزادسازی ارتفاعات دوپازا و بلفت در فاصله ۱۳ کیلومتری غرب سردشت انجام شد، موفق به آزادسازی این مناطق شده بودند.
آغاز عملیات
عملیات نصر ۸ در منطقه سردشت و تحت هدایت قرارگاه نجف به فرماندهی نورعلی شوشتری انجام شد. لشکرهای ۵۷ ابوالفضل (ع)، ۲۱ امام رضا (ع)، ۱۱ امیرالمؤمنین و تیپ ۱۲ قائم (عج) در این عملیات حضور داشتند.
این عملیات در ساعت ۱:۱۶ بامداد ۲۹ آبان ۱۳۶۶ با رمز «یا محمدبنعبدالله ادرکنی» آغاز شد. نیروهای تحت امر قرارگاه نجف، بهصورت هماهنگ و همزمان به مواضع ارتش عراق حمله کردند و توانستند در حدود یک ساعت نخست، بخش مهمی از اهداف تعیینشده را به تصرف درآورند.
در آغاز عملیات، قلههای ۱۴۲۶ که به قله اول معروف بود، ۱۴۱۸ یا قله دوم و ۱۳۹۱ یا قله سوم، به همراه قرارگاه تاکتیکی تیپ ۳۹ عراق و مقر گردان یکم این تیپ سقوط کرد. در این میان، تنها مقر گردان دوم عراق در امتداد یال شمالی گردهرش همچنان در اختیار دشمن باقی ماند.

پاتک دشمن و دشواری پشتیبانی نیروهای ایرانی
ارتش عراق در ساعت پنج صبح روز نخست عملیات، با استفاده از نیروهای باقیمانده گردان دوم تیپ ۳۹، نخستین پاتک خود را آغاز کرد. فشار دشمن بر نیروهای لشکر ۵۷ ابوالفضل (ع) موجب شد این یگان حدود سه کیلومتر از ادامه یال گردهرش عقبنشینی کند.
در پی این تحولات، به لشکر ۵۷ دستور داده شد تا زمان رسیدن یک گردان از لشکر ویژه ۱۵۵ شهدا و اقدام برای تصرف ادامه یال گردهرش، مواضع خود را حفظ کند. همزمان، یگانهای توپخانه و ادوات نیز مأمور شدند با اجرای آتش سنگین، ارتفاعات گردهرش را زیر آتش قرار دهند و از فشار دشمن بر نیروهای ایرانی بکاهند.
شرایط جغرافیایی منطقه نیز پشتیبانی از یگانهای عملیاتی را با دشواریهای زیادی همراه کرده بود. مسافت طولانی و شیب تند ارتفاعات گردهرش، امکان تدارک و انتقال تجهیزات از مسیر زمینی را محدود میکرد؛ به همین دلیل، هوانیروز مسئولیت پشتیبانی و رساندن تدارکات به نیروهای مستقر در منطقه را برعهده داشت.
مرحله دوم عملیات و تصرف مواضع جدید
مرحله دوم عملیات نصر ۸ در شب ۳۰ آبان ۱۳۶۶ اجرا شد. در این مرحله، قرارگاه قدس با انجام حملهای ایذایی در شرق رودخانه قلعهچولان، تلاش کرد توجه و تمرکز دشمن را به آن محور جلب کند. در مقابل، قرارگاه نجف با بهرهگیری از تاریکی شب، حمله خود را از محور سمت راست ارتفاع گردهرش آغاز کرد.
یگانهای ایرانی در این مرحله توانستند با سرعت مواضع دشمن را تصرف کنند و بخش دیگری از اهداف عملیاتی را به دست آورند.
با روشن شدن هوا در صبح روز دوم، ارتش عراق حمله دیگری را علیه مواضع لشکر ۲۱ امام رضا (ع) در قله اول گردهرش آغاز کرد. این پاتک با آتش شدید دشمن همراه بود و نیروهای پیاده عراقی از سمت تپه هرمدان و گردهرش به خطوط نیروهای ایرانی نزدیک شدند.
در مقابله با این حمله، نیروهای ایرانی با پشتیبانی توپخانه، آتش سنگینی علیه دشمن اجرا کردند. به دستور قرارگاه نجف، آتش منسجم و گستردهای بر مواضع عراقیها متمرکز شد که در محور جاده گلاله، تلفات قابل توجهی به نیروهای پیاده دشمن وارد کرد. پس از حدود یک ساعت درگیری، نیروهای عراقی ناچار به عقبنشینی شدند.
برای تقویت و تثبیت خطوط دفاعی نیروهای ایرانی، فرمانده قرارگاه نجف از لشکر ۵۲ قدس و لشکر ۷ ولیعصر (عج) خواست در خط مستقر شوند و به حفظ مواضع تصرفشده کمک کنند.
مقاومت نیروهای ایران در برابر پاتکهای روز سوم و چهارم
در سومین روز عملیات، اول آذر ۱۳۶۶، نیروهای عراقی ساعت دو بامداد حمله خود را با اجرای آتش آغاز کردند. مقاومت نیروهای ایرانی موجب شکست این حمله و اسارت تعدادی از نیروهای دشمن شد.
عراقیها پس از این شکست، بار دیگر دست به پاتک زدند و توانستند در منطقه قله دوم، بین مواضع لشکر ۷ ولیعصر (عج) و لشکر ۵۷ ابوالفضل (ع) نفوذ کنند. همچنین بخشی از مواضع لشکر ۷ ولیعصر (عج) در معرض نفوذ دشمن قرار گرفت، اما نیروهای ایرانی با مقاومت و مقابله، این حرکت را دفع کردند.
بعدازظهر همان روز نیز ارتش عراق حمله دیگری به قله دوم انجام داد، ولی این اقدام به نتیجه نرسید و مواضع نیروهای ایرانی حفظ شد.
در روز چهارم عملیات، نیروهای عراقی تلاش کردند مواضع از دسترفته خود را بازپس بگیرند. این حمله در ساعت ۱۷:۱۵ با هدف تصرف دوباره قلههای اول و دوم گردهرش آغاز شد، اما نیروهای ایرانی با اجرای حمله متقابل، دشمن را ناکام گذاشتند. این درگیری حدود ساعت ۱۸ متوقف شد و عراقیها نتوانستند مواضع تصرفشده را پس بگیرند.
انحراف تمرکز دشمن در محور ویولان
در پنجمین روز عملیات نصر ۸، حملات ارتش عراق به ارتفاع گردهرش متوقف شد. یکی از عوامل مهم این توقف، اقدام روز قبل نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق در ارتفاع ویولان بود که به تصرف بخشی از این ارتفاع انجامید.
درگیری در محور ویولان، موجب شد نیروهای عراقی بخشی از تمرکز خود را از گردهرش به این منطقه منتقل کنند. در نتیجه، تلاش دشمن در روز پنجم بیشتر به بازپسگیری ارتفاع ویولان اختصاص یافت و مواضع نیروهای اتحادیه میهنی در این ارتفاع، چهار مرتبه با هواپیما بمباران شد.
با افزایش فشار نیروهای عراقی، نیروهای اتحادیه میهنی بهتدریج از مواضع خود در ارتفاع ویولان عقبنشینی کردند؛ با این حال، درگیری در این محور توانسته بود تمرکز دشمن بر گردهرش را کاهش دهد و شرایط را برای تثبیت مواضع نیروهای ایرانی فراهم کند.
نتایج عملیات نصر ۸ و خسارات واردشده به ارتش دشمن
در پایان عملیات نصر ۸، ارتفاعات ۱۴۲۶، ۱۴۲۸ و ۱۳۹۱ در منطقه گردهرش، تعدادی از پاسگاههای مرزی عراق مستقر در این ارتفاعات و روستاهای گمالان زور، گمالان خوارد، برگر بالا و برگر پایین به تصرف نیروهای ایرانی درآمد. در مجموع، بیش از ۳۰ کیلومتر از شمال استان سلیمانیه عراق آزاد شد.
در جریان این عملیات، تیپ ۳۹ لشکر ۴۴ عراق و یک گردان تانک از لشکر ۲۷ منهدم شدند و تیپهای ۶۰۳، ۸۳ و ۷۷ پیاده و گردان کماندویی لشکر ۴۴ نیز خسارات سنگینی متحمل شدند. همچنین مقر تاکتیکی تیپ ۳۹ ارتش عراق به تصرف نیروهای ایرانی درآمد.
مقر گردان دوم تیپ ۵۰۴ که در ارتفاعات گاهو مستقر بود، زیر آتش توپخانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفت و آسیبهای سنگینی به آن وارد شد. دو انبار مهمات لشکر ۱۳۹ در منطقه سورقلات، مقرهای تیپهای ۶۰۳، ۸۳ و ۳۰۰ و مقر تاکتیکی تیپ ۹۱ در ارتفاعات هزار کامیان نیز در نتیجه آتش توپخانه نیروهای ایرانی خسارات زیادی دیدند.
بر اساس گزارشهای مربوط به این عملیات، حدود سه هزار نفر از نیروهای عراقی کشته یا زخمی شدند و ۲۰۰ نفر نیز به اسارت درآمدند. همچنین شش دستگاه تانک و تعدادی دیگر از تجهیزات دشمن منهدم شد. نیروهای ایرانی دو تانک، شش دستگاه رادار، تعدادی خودرو، یک دستگاه مخابراتی و بیش از ۵۰ قبضه خمپاره را به دست آوردند.
در مقابل، ۱۷۳ نفر از نیروهای جمهوری اسلامی ایران در این عملیات به شهادت رسیدند و ۸۷۷ نفر مجروح شدند.
همزمان با روزهای اجرای عملیات نصر ۸، لشکر ۶۴ ارومیه نیروی زمینی ارتش نیز در اول آذر ۱۳۶۶ عملیات نصر ۹ را در منطقه حاج عمران آغاز کرد.