جانباز، دکتر مرتضی شکوهنده - یکی از معضلات بنیاد در دو دهه اخیر غرق شدن در سیاست تا حدّی بوده که کمتر فرصت استفاده از نظرات کارشناسی افراد فراجناحی اعم از ایثارگران معزز و کارمندان یا حتّی سایر اقشار فراهم شده است. این پدیده شوم یا همان سیاست زدگی، به کرات موجب ضربه و تخریب اساس و هدف تشکیل بنیاد شهید و امور ایثارگران یعنی «نهادینه کردن فرهنگ ایثار و شهادت» گردیده است و اکنون هم هیچ ایثارگری بدون استفاده از روابط نمی تواند ریاست عالی بنیاد شهید و امور ایثارگران را ببیند و حتّی این حرکت زشت به مدیران کلان و میانی بنیاد هم در حال سرایت است.

این مفسده و پدیده زشت تا جایی پیش رفته که در بعضی مدیریّت های بنیاد، هیچ نامه ای بدون پاراف مسئولین آن، امکان ثبت در دبیرخانه را ندارد. با این توصیف مطلب ذیل تحت عنوان «ضرورت باز تعریف شاهد» جهت هر گونه بهره برداری ارسال می گردد. امید است هرکس در توان خود می بیند نسبت به پیگیری موضوع اقدم نماید. صد البته امیدوارم معاونت حقوقی بنیاد که مسئولیت اصلاح قوانین یا تدوین پیش نویس قوانین و پیگیری تا تصویب آن ها را بر عهده دارد، در این امر پیش قدم باشد. به ویژه این که تعریف شاهد مربوط به اساسنامه بنیاد بوده و تغییر آن نیازی به تصویب مجلس ندارد. هر چند این شیطنت تعریف جدید شاهد را در قانون جامع هم به مغالطه انداخته است.

1- بررسی سوابق: برای کنکور سال تحصیلی 65-1364 بحث سهمیه شاهد مطرح نبود و جانبازان به طور اعم در یک سهمیه تقسیم بندی می شدند که سرجمع 0.5 درصد (نیم درصد) را شامل می شدند.

برای کنکور سال تحصیلی 66-1365 نیز در دفترچه راهنما هنوز بحث سهمیه شاهد مطرح نشده بود؛ ولی بعدها در قالب یک ضمیمه بحث سهمیه شاهد مطرح شده که شامل فرزندانِ (شهدا، اسرا، مفقودین و جانبازان بالای 70%) بود. جالب این که به سبب سوء تدبیر مسئولین وقت، به ویژه شخص آقای کروبی، خود جانبازان 70% جزء این گروه شامل نمی شدند!

برای کنکور سال تحصیلی 67-1366 در دفترچه راهنما بحث سهمیه شاهد مطرح و به طور کامل و شفاف بیان شد که شامل جانبازان 70% و فرزندان شهدا، اسرا، مفقودین و جانبازان بالای 70%) بود.

در سال های بعد که جانبازان و آزادگان از بنیاد شهید منفک و جانبازان زیر نظر سازمان امور جانبازان و مستضعفان تعریف شدند، جانبازان 70% و فرزندان آن ها جزو شاهد محسوب می گردیدند. پس از تجمیع مجدد سازمان های متولی ایثارگران، اساسنامه بنیاد شهید به عنوان اصل مطرح گردید و چون اساسنامه بنیاد شهید در طول مدّت انفکاک جانبازان از بنیاد شهید تدوین شده بود، طبیعتاً در تعریف شاهد نام جانبازان 70% و فرزندان آن ها از فهرست شمول شاهد خارج شدند و بنابراین به موقع تجمیع، شاهد فقط به فرزند شهید اطلاق گردید و هیچ تلاشی جهت تصحیح این اشتباه فاحش به عمل نیامد. حتّی این اشتباه با اصرار بعضی مسئولین بنیاد در زمان تدوین لایحه جامع خدمات رسانی به ایثارگران به همان شکل ناکامل درج گردید. در این بین تلاش عزیزان جانباز در اصلاح لایحه با کارشکنی وسیعی روبرو شد و در نهایت همان اشتباه در قانون تصویب گردید.

2- مفهوم ادبیِ (ادبیات فارسی) فرزند شاهد، تأیید دیگری است بر صحت و اصالت شمول در تعریف فوق. طبق آنچه در دفترچه راهنمای کنکور سراسری سال 65-1366 و 66-1367 و مابعد که طبق آن سهمیه شاهد شامل جانبازان 70% و فرزندان شاهد شامل (فرزندان شهدا، اسرا، مفقودین و جانبازان 70%) می باشد. صد البته تعریف فوق هم به هر تقدیر ناکامل بوده که بعدها به درستی همسر شهید هم به آن ها اضافه گردید و به غلط خانواده شاهد شامل (خانواده شهید) گردید. این اشتباه ادبی از آن جا ناشی می گردید که بعضی از کارشناسان و مدیران وقت بنیاد فکر و توان محدودی داشته که تخریب و خلع ید مدیران توانمند و مدبّر و ایضاً انزوای کارشناسان با تدبیر و خوش فکر فقط گوشه کوچکی از آن بی تدبیری ها نمود یافته است. چرا که اگر قرار باشد خانواده شاهد همان خانواده شهید تلقّی و تفسیر گردد، چه نیازی به آوردن الفاظ تازه می باشد؟! همان خانواده شهید برای رساندن مقصود کفایت می کرد.
اصرار بعضی از مسئولین در آنچه که هست، بدون لحاظ منطق، استدلال، سوابق و روند اصلاح و تعریف واژه ها به صورت یک روند ارتجاعی و برگشت به عقب برای بازتعریف واژه ها آن هم با نقصان، واقعاً جای تأمل دارد.

3- اگر در بازتعریف یک واژه روند اصلاح و تکمیل مدنظر قرار گیرد، روند بازتعریف یک روند تکاملی خواهد بود؛ امّا اگر در روند بازتعریف یک اصطلاح بدون هیچ گونه توجیهی نقصان پدید آید، اطلاق روند ارتجاع به آن پدیده زیبنده تر خواهد بود. تا آن جا که جانبازان از بنیاد شهید منفک شده بودند، این بازتعریف ارتجاعی فرزند شاهد قابل توجیه می نمود؛ امّا عدم اصلاح این تعریف پس از تجمیع و آن هم گذشت بیش از یک دهه، منطقی به نظر نمی رسد و به نوعی عناد با جانبازان و بلکه اصل انقلاب قابل تفسیر است.

 4- در این جا اشاره به یک نکته ضروریست که کارهایی مانند انفکاک و بعد از سال ها تجمیع مجدد نهادهای ایثارگری نشان از یک پدیده زشت و اشتباه فاحش مدیران کلان و عالی متولی امور ایثارگری دارد و آن هم نداشتن اهداف مشخص و تعریف شده واقعی و راهبردهای کلان مربوطه بوده است و در یک نگاه حتّی اجمالی، خلط راهبردها با اهداف و اشتباه آن ها با یکدیگر را به شکل ناامیدکننده ای نمایان می سازد. تلاش مجدّانه گروهی از ایثارگران برای کمک و همکاری با مدیریت های کلان و عالی بنیاد در جهت تقویت مدیریت آنان، نیز اغلب با تخریب و منزوی شدن خود آنها روبرو می گردد که این از فجایع سیاست زدگی مدیران در عصر حاضر است به کرّات مشاهده می گردد که مدیران کلان و عالی بنیاد شهید و ایثارگران، برون سپاری را هدف می پندارند! ایجاد یا حذف یک واحد اداری را هدف فرض می کنند! تفکیک یا تجمیع چند واحد اداری را هدف معرفی می کنند! در حالی که این ها در بهترین شرایط، راهبردهایی هستند که می توانند اهدافی مانند «عدالت»، «بهبود کیفیت خدمات رسانی» و ... را محقق سازند. همین اشتباه کافی است که وقتی تفکیک یا تجمیع، برون سپاری، ایجاد یا حذف یک یا چند واحد اداری اتفاق بیفتد، هدف حاصل شده و تغییری در روند اجرایی پدید نیاید امّا وقتی تفکیک یا تجمیع و... را به عنوان راهبردی برای تأمین هدف ارتقاء خدمات رسانی به ایثارگران تعریف نمودیم، کارشناسان موظّف خواهند بود چگونگی اجرای راهبردها را به گونه ای شفاف، طوری تدوین و ارائه دهند که هدف محقق شود.

خلاصه:

1- ضرورت بازتعریف "فرزند شاهد" به گونه ای که فرزندان جانبازان 70% را نیز شامل گردد.

2- ضرورت رعایت جایگاه ویژه همسران شهدا در تعریف خانواده شاهد به دلایلی که قبلاً (در مکاتبات قبلی) توضیح داده ام، جایگاه همسران شهدا، اگر از خود شهید و جانباز 70% بالاتر نباشد، کمتر نیست که نیازی به توصیف مجدّد دلایل ندارد.

3- صد البته برای ارتقای فرهنگ ایثار و شهادت باید از نظر فرهنگی طوری عمل کرد که مسئولین کشوری به طور اعم و مسئولین بنیاد به طور اخص ایثارگران را تکریم نمایند و ایثارگران هم در مقابل، رعایت شأن ایثارگری خود را دانسته و تواضع را به عنوان یک شاخصه مهم حفظ روحیه ایثارگری، سرلوحه اعمال و رفتار خویش قرار دهند.