فرهنگ ایثار و شهادت در بین آحاد ملت ایران سابقه ای اندازه تاریخ آن دارد و فراز و فرودهای تاریخی این نکته را تایید می کند.

ایستادگی در برابر دشمن و فدا شدن در راه آرمان ها و ارزش ها از خصیصه های فکری، دینی و ملی ایرانیان است و نخستین نمونه تاریخی آن، مقاومت آریوبرزن برابر اسکندرمقدونی است که در ذهن تاریخ به یادگار مانده است.

اینک و با عنایت به مصداق های فراوان و قابل تحسین از فرهنگ ایثار و شهادت در ایران، می توان به جدی ترین دوره ارج نهادن به این رویکرد در تاریخ معاصر ایران نظر انداخت؛ دوران مبارزه با رژیم ستم شاهی.

امام خمینی(ره) و راه سبز شهادت

حادثه شگرف و ممتاز ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ به عنوان نقطه عطف مبارزه علیه رژیم پهلوی به رهبری امام خمینی (ره) است و شهادت جمعی از طرفداران ایشان در شهر‌های مختلف کشور و لزوم رسیدگی انقلابیون به وضعیت خانواده شهدا، نخستین حرکت‌ها برای ارج نهادن به شهدا محسوب می‌شود.

از این تاریخ تا  ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ که انقلاب امام و مردم به ثمر نشست و «استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی» مولود باور مردم ایران شد، هر روز ارزش و اهمیت اقدام شجاعانه و خالصانه شهدای راه آزادی بیشتر و بیشتر دیده می‌شد و به نظر می‌رسد حضرت امام (ره)، فکورانه و متواضعانه برای نشان دادن علاقه خود و به منظور گرامیداشت خون‌هایی که خیابان آزادی مردم ایران را مفروش کده بودند، فرمان تاسیس «بنیاد شهید انقلاب اسلامی» را صادر فرمودند.

ایشان در جمله‌ای ماندگار در وصف شهادت فرموده بودند: «شهدا شمع محفل تاریخ بشریت اند» و شاید همین نکته کافی باشد تا ارزش شهادت به عنوان عملی شجاعانه، عاشقانه و حماسی در راه اعتلای ارزش‌های دینی و ملی برآمده از دل مبارزات نهضت اسلامی ایران بیان شود.

انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران از ابتدای پیروزی تاکنون با تقدیم شهدا، اعتقاد خود به آزادی و استقلال ملی در برابر بیگانگان را بار‌ها و بار‌ها ثابت کرده است و برای نظامی مردم نهاد چون جمهوری اسلامی، از شهیدان مطهری، بهشتی، رجایی، باهنر، مفتح، قرنی، همت، باکری، بابایی، کاظمی، صیادشیرازی و... تا شهید حاج قاسم سلیمانی، هر روز روز شهادت و هر روز گرامیداشت مقام آنان تلقی می‌گردد و مهم آن است در جهاد تبیین کاری صورت پذیرد که باور‌ها و ارزش‌های شهدا در تاریخ این مرز و بوم ماندگار بماند.

گفتنی است، حضرت امام خمینی (ره) در ۲۲ اسفند ۱۳۵۸ و طی فرمانی دستور تشکیل «بنیاد شید انقلاب اسلامی» را صادر کردند و این این روز را روز «بزرگداشت شهدا» نامیدند.

این بنیاد دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی و اداری است و امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهاد‌های عمومی غیردولتی و در چهار چوب اساسنامه مصوب و آیین نامه‌های مربوط زیر نظر رئیس جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می‌شود. احیا، حفظ و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت طلبی، زنده نگه داشتن یاد شهیدان و حفظ آثار آنان، تجلیل و تکریم از خانواده‌های معظم شهیدان، جدّیت در امور فرهنگی خانواده‌های شاهد، خوداتکایی و قانونمند کردن ارایه خدمات به آنان و بسیج امکانات نظام به منظور پراکندن عطر ملکوتی شهادت در جامعه، محور فعالیت‌های این نهاد است.