مشورت در سیره نبوی و ولی فقیه

فاش نیوز - قرآن کریم خطاب به پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید: *"و شاورهم فی‌الامر..." (در امور حکومتی با مومنان مشورت کن). بی تردید این امر پروردگار کاشف از حق است و امری صوری و تشریفاتی نیست.

یکی از جلوه‌های برجسته حکمرانی اسلامی، پایبندی به اصل مشورت و احترام به سازوکارهای تصمیم‌گیری جمعی است؛ اصلی که هم در سیره نبوی و هم در رفتار سیاسی رهبران معظم انقلاب اسلامی به‌روشنی قابل مشاهده است.

در ماجرای جنگ احد، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله باوجود آن که شخصاً معتقد بود دفاع از مدینه و مقابله با دشمن در داخل شهر، راهبردی دقیق‌تر و کم‌هزینه‌تر است و بسیاری از بزرگان مهاجر و انصار نیز با این نظر موافق بودند، پس از مشورت با اصحاب و اصرار گروهی از جوانان برای خروج از شهر و رویارویی مستقیم با دشمن، نظر جمع را پذیرفت. حتی زمانی که برخی از همان جوانان از اصرار خود پشیمان شدند و خواستار بازگشت به نظر نخست پیامبر شدند، آن حضرت بر تصمیم اتخاذشده پای فشرد و فرمود که پس از اتخاذ تصمیم، عقب‌نشینی از آن شایسته نیست. این رفتار نشان داد که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله، با وجود برخورداری از برترین تشخیص و رأی، برای حفظ جایگاه مشورت و مشارکت جمعی، نظر جمع را بر دیدگاه شخصی خود مقدم می‌دارد.

رهبر معظم انقلاب اسلامی، سیدمجتبی خامنه‌ای نیز در موضوع تفاهم‌نامه اسلام آباد، در نامه خود به مردم تصریح کردند که «علی‌الاصول نظر دیگری داشتم، اما نظر به تعهد رئیس محترم جمهور و اعضای شورای عالی امنیت ملی اجازه دادم». این عبارت به‌خوبی نشان می‌دهد که رهبر انقلاب، با وجود داشتن جمع‌بندی و نظر شخصی متفاوت، پس از بررسی‌های کارشناسی و اصرار و تعهد مسئولان ذی‌ربط و اعضای شورای عالی امنیت ملی، مسیر مورد توافق آنان را پذیرفته‌اند و فرصت اجرای آن را فراهم کرده‌اند.

تطبیق این دو رخداد، بیانگر یک حقیقت مهم در حکمرانی اسلامی است؛ جایگاه رهبر الهی، جایگاه استبداد رأی نیست؛ بلکه جایگاه هدایت، نظارت و بهره‌گیری از خرد جمعی است. همان‌گونه که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در جنگ احد (که در مرحله اول شکست مسلمانان و شهادت حضرت حمزه را در پی داشت)، با وجود برتری رأی خویش، به تصمیم حاصل از مشورت احترام گذاشتند، رهبر انقلاب نیز در این موضوع راهبردی، با وجود داشتن نظر متفاوت، به سازوکارهای قانونی و جمع‌بندی نهادهای مسئول میدان داده‌اند.

البته همان‌گونه که نتایج جنگ احد درستی تشخیص اولیه پیامبر را آشکار ساخت، در عرصه مسائل سیاسی و امنیتی نیز قضاوت درباره درستی یا نادرستی تصمیمات اتخاذشده را باید به نتایج و عملکرد مجریان سپرد. آنچه در هر دو نمونه برجسته است، نه صرفاً نتیجه تصمیم، بلکه التزام رهبر الهی و ولیّ جامعه به اصل مشورت، مسئولیت‌پذیری جمعی و فراهم ساختن میدان برای آزمون دیدگاه‌های کارشناسی است؛ سیره‌ای که می‌تواند الگویی ماندگار برای مدیران و مسئولان در همه دوران‌ها باشد.

|| دکتر هاشم اسدی