وحدت‌، مؤلّفه ‌اربعین ‌تمدنی

 فاش نیوز - تمدن کلان‌ترین دستگاه اجتماعی انسان دانسته شده که کارکرد آن حل مسائل کلان جوامع انسانی است. ازاین‌رو تمدن‌ها بزرگ‌مقیاس‌ترین دستگاه‌های اجتماعی محسوب می‌شوند که در لایه‌بندی پیچیدگیِ سطح اجتماعی، بر سقفی قرار می‌گیرند که کفش خانواده است. این سقف و کف از نظر پیچیدگی، مقیاس، عمر و حجم اگرچه قدرتی که تولید می‌کنند، متفاوت‌اند اما در نهایت بخش‌هایی از یک سازه یگانه یعنی «نهاد» هستند که دستگاه تکاملی پایه در سطح جامعه‌شناختی است. به‌خاطر همین موقعیت فرازین تمدن‌ها نسبت به سایر نهادهاست که جدی‌ترین نظریه‌ها درباره این مفهوم از سوی جامعه‌شناسان و اندیشمندان ارائه شده است.
 این دستگاه کلان در یک پروسه طولانی شکل می‌گیرد و عوامل زیادی می‌توانند در نقش پیشران آن عمل کنند از جمله، هویت جمعی، فرهنگ و ارزش‌های مشترک، اقتدار، وحدت، اسوه‌های مشترک، چشم‌انداز روشن از آینده و معنویت.
 مراسم بزرگ اربعین به دلیل برخورداری از بسیاری از عناصر مورد اشاره، در نگاه امام شهید به‌عنوان پیشران تمدن عظیم اسلامی می‌تواند عمل کند:
 «اگر ظرفیت‌های کشورهای اسلامی -ظرفیت عراق، ظرفیت ایران، ظرفیت کشورهای دیگر غرب آسیا و شمال آفریقا- بر روی‌هم مجتمع بشود، اگر همه این‌ظرفیت‌ها به هم برسند، این دست‌ها در هم گره بخورند، آن وقت امت اسلامی نشان خواهد داد که عزت اسلامی یعنی‌چه، تمدن عظیم اسلامی را به جوامع عالم نشان خواهد داد؛ باید هدف این باشد و این راه‌پیمایی اربعین می‌تواند یک وسیله گویایی برای تحقق این هدف باشد.» [۱]
 در نگاه ژرف رهبر شهید، مراسم اربعین واجد خصیصه‌هایی است که آن را به‌عنوان زمینه‌ساز و پیشران تمدن نوین اسلامی قرار داده است. از جمله این خصائص، مؤلفه وحدت است. هیچ جامعه مدنی بدون اتحاد ساکنان آن شکل نگرفته است و وحدت نیازمند محور و کانونی است تا اقوام و گروه‌های مختلف و فرهنگ‌های متنوع که اغلب جوامع ترکیبی از آنان است، حول آن مجتمع شوند. به هر میزان این کانون دارای جذابیت و مولد ارزش‌های مشترک باشد، می‌تواند عمودی قابل‌اتکا برای همبستگی باشد.
 لذا رهبر معظم شهید گام نخست در تکوین تمدن را اتحاد می‌داند:
 «اوّلین گام، ایجاد اتّحاد میان مؤمنان و گردآوری آنان در یک همایش بزرگ بود. در آن زمان، شیعه یک جمع متفرّقی بود... یک همایش جهانی لازم بود برای شیعیان روزگار ائمّه علیهم‌السّلام. این همایش جهانی را معیّن کردند، وقتش را هم معیّن کردند.... آن موعد، روز اربعین است؛ و جای شرکت، سرزمین کربلا است» [۲]
 لذا توصیه می‌کند که «سعی کنیم در این راه‌پیمایی پیوندهای مستحکم بین برادران مسلمان را بیشتر کنیم پیوند بین عراق و غیر عراقی و پیوند بین شیعه و سنی و پیوند بین عرب و فارس و ترک و کرد؛ این پیوندها مایه سعادت است» [۳]
  عنصر وحدت در شکل‌گیری تمدن هنگامی اهمیت می‌یابد که بدانیم، تمدن یک حوزه جغرافیایی کلان با یک اندوخته جمعیتی بزرگ است که نهادهایش برای مدتی طولانی تداوم داشته باشد.
 چنین سرزمین و جمعیتی از تنوع فرهنگی و قومی برخوردار است که نیازمند روح مشترک و رشته تسبیحی است تا این جمع متفرق و متکثر را حول یک امر مشترک گرد هم آورد و به هم متصل کند؛ لذا فرمود:
 «یک روح در این کالبد متفرق و در این احزاب متشتّت در جریان است؛ مثل دانه‌های تسبیح، یک رشته و یک نخ، همه این‌ها را به هم وصل می‌کرد. آن رشته چه بود؟ رشته اطاعت و فرمان‌بری از مرکزیت تشیع، از رهبری عالی تشیع، یعنی امام، همه رشته‌ها به آن‌جا متصل می‌شد، قلبی بود که به همه اعضا فرمان می‌داد» [۴]
 حفظ و توسعه آن، نیاز به یک همایش و اجتماع جهانی بود که به بیان قائد شهید «ائمة» این همایش جهانی را معین کردند، وقتش را هم معین کردند؛ گفتند در این موعد معیّن، در آن همایش‌ها هرکس بتواند؛ شرکت کند. آن موعد، روز اربعین است؛ و جای شرکت، سرزمین کربلاست؛ چون روح شیعه روح کربلایی است، و... می‌بینیم همه جا این تپش‌هایی که در شیعه مکشوف شده، از آن مرقد پاک ناشی است.» [۵]
 مراسم چند میلیونی اربعین؛ وحدت شکوهمند حول امام را به نمایش می‌گذارد، خاصه اتحادی که با پیوند قلب‌ها همراه است.
 «در حادثه امسالِ اربعین... بـبینید چـه حرکت عظیمی اتّفاق افتاد! وقتی جسم‌ها در کنار هم قرار می‌گیرد، این‌جور انعکاس پیدا می‌کند. اگر ما با هم باشیم، کشورهای اسلامی، ملّت‌های مسلمان بـا یکدیگر دل‌هایشان صاف باشد، نـسبت بـه یـکدیگر سوءظن نداشته باشند، سوءنیت نداشته باشند، به یکدیگر اهانت نکنند، در دنیا چه اتّفاقی خواهد افتاد؛ چه عزّتی برای اسلام درسـت خـواهد شـد! وحدت؛ وحدت.» (رئیس کمیته فرهنگی آموزشی ستاد مرکزی اربعین)

|| حمید احمدی
 ______________
 ۱- از بیانات در ۲۷/۶/۱۳۹۸
۲- همان، ۲۶/۱۲/۱۳۵۲
 ۳- همان، ۲۷/۶/۱۳۹۸
۴ - همان، ۲۶/۱۲/۱۳۵۲
۵ - همان