امان از دوگانه‌سازی‌های کاذب ...

  فاش نیوز - به نام خدا؛ یکی از آفت‌های رایج در فضای رسانه‌ای و سیاسی امروز، ساختن دوگانه‌های کاذب است؛ دوگانه‌هایی که به‌جای حل مسائل، جامعه را دچار تقابل و شکاف می‌کنند. متأسفانه در این میان، گاه دیواری کوتاه‌تر از دین، مذهب و نام مبارک حضرت اباعبدالله الحسین (ع) پیدا نمی‌شود و برخی می‌کوشند با تحریف، تعریض و گاه توهین، یکی از بزرگ‌ترین اجتماعات مردمی جهان را تخریب کنند.
  ۱. تفکیک میان باورهای فردی و یک حرکت عظیم مردمی
  گاهی برخی منتقدان، برداشت‌های نادرست یا ساده‌انگارانه چند نفر را به همه زائران اربعین تعمیم می‌دهند؛ برای مثال، این تصور که «با یک سفر همه گناهان انسان پاک می‌شود» را به کل زائران نسبت می‌دهند و سپس همان را مبنای نقد قرار می‌دهند. این شیوه، نه منصفانه است و نه منطقی. ایمان، نیت و انگیزه هر انسان امری شخصی و قلبی است و نمی‌توان بر اساس برداشت یا رفتار معدودی از افراد، میلیون‌ها انسان را که با عشق، اشک و ارادت برای تجدید پیمان با آرمان‌های امام حسین (ع) راهی این مسیر می‌شوند، مورد قضاوت قرار داد.
  ۲. تحلیل واقع‌بینانه هزینه‌ها و منابع مالی
  یکی از محورهای اصلی این نقدها، ادعای صرف بودجه‌های کلان عمومی برای اربعین است. درحالی‌که بخش قابل‌توجهی از خدمات این مراسم، از جمله اسکان، پذیرایی و بخش مهمی از حمل‌ونقل در عراق، توسط موکب‌های مردمی و خیرین، با هزینه‌های شخصی و از سر عشق و ایمان تأمین می‌شود، نه از بودجه دولت‌ها. همچنین بسیاری از زائران نیز هزینه سفر خود را شخصاً پرداخت می‌کنند.
  اگر کسی مدعی است این مراسم موجب تضییع منابع عمومی شده است، باید با آمار دقیق، مستند و قابل راستی‌آزمایی سخن بگوید و این هزینه‌ها را در کنار سایر هزینه‌های عمومی و پروژه‌های دولتی مقایسه کند تا بتوان درباره اولویت‌های بودجه‌ای قضاوتی منصفانه داشت.
۳. دوگانه‌سازی کاذب میان عبادت و معیشت
قرار دادن «کمک به محرومان» در برابر «زیارت اربعین»، یک دوگانه ساختگی است. گویی اگر کسی به زیارت می‌رود، دیگر نمی‌تواند به فقرا، کولبران یا مردم مناطق محروم نیز کمک کند. در حالی که این دو نه تنها در تعارض نیستند، بلکه در فرهنگ اسلامی مکمل یکدیگرند.
دین، هم انسان را به عبادت و پیوند با خدا و اولیای الهی دعوت می‌کند و هم به خدمت‌رسانی، عدالت‌خواهی و دستگیری از نیازمندان. راه‌حل مشکلات معیشتی، حذف مناسک دینی نیست؛ بلکه اصلاح مدیریت، افزایش بهره‌وری و تقویت نظام حمایت اجتماعی است.
۴. اربعین؛ آیینی با ابعاد معنوی و اجتماعی
اینکه گفته می‌شود اربعین به یک حرکت سیاسی تبدیل شده است، اگر منظور از سیاست، مسئولیت اجتماعی، عدالت‌خواهی و مبارزه با ظلم باشد، نه تنها ایراد نیست، بلکه با فلسفه قیام امام حسین(ع) نیز همخوانی دارد. عاشورا از آغاز، صرفاً یک واقعه فردی و عبادی نبود؛ بلکه حرکتی برای احیای حق، مقابله با انحراف و پاسداری از کرامت انسان بود.
البته طبیعی است که هر اجتماع میلیونی، آثار اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی نیز داشته باشد. مهم آن است که این ابعاد، جایگزین روح معنوی و اخلاص زائران نشود؛ موضوعی که همواره مورد تأکید عالمان دینی و خود عاشقان اربعین بوده است.
۵. پرهیز از قضاوت درباره نیت و ایمان مردم
در نهایت، نسبت دادن تعابیری مانند «پول حرام»، «بی‌ثمر بودن زیارت» یا «بیشتر بودن گناه از ثواب» درباره میلیون‌ها زائر، نه استدلال است و نه نقد؛ بلکه ورود به حریم نیت و ایمان انسان‌هاست؛ حریمی که داوری درباره آن تنها در شأن خداوند است.
اگر کسی نسبت به نحوه تخصیص بودجه‌های عمومی انتقاد دارد، باید آن را متوجه سیاست‌گذاران و مدیران اجرایی کند، نه مردمی که با هزینه شخصی یا با انگیزه‌ای معنوی، راهی سفری می‌شوند که برای آنان سرچشمه آرامش، امید، همبستگی و تجدید عهد با ارزش‌های انسانی است.
سخن پایانی این که، نقد سیاست‌ها و نحوه مدیریت منابع عمومی، حق هر شهروندی است؛ اما این حق، مجوز تخریب باورهای دینی یا تحقیر میلیون‌ها انسان مؤمن نیست. می‌توان درباره بودجه‌ها پرسش داشت، عملکرد مسئولان را نقد کرد و در عین حال، حرمت بزرگ‌ترین اجتماع مردمی جهان اسلام و باورهای دینی مردم را نیز پاس داشت.

|| محمدرضا الهی