شنبه 19 آبان 1403 , 17:00
نقش سیاست خارجی ایران بر یکدورهای شدن روسای جمهور آمریکا
فاش نیوز - در یک دهه اخیر، جمهوری اسلامی ایران با اتخاذ راهبرد «دیپلماسی هوشمندانه و فعال» توانسته در برابر سیاستهای تهاجمی و تحریمی ایالات متحده ایستادگی کرده و حتی واشنگتن را به تغییر در موضعگیریها و سیاستهای غرب آسیا وادار کند. این راهبرد که شامل تقویت روابط با همسایگان، ایجاد ائتلافهای منطقهای، و تنوعبخشی به مبادلات اقتصادی و سیاسی بوده، تاثیراتی فراتر از انتظارات اولیه داشته است. در ادامه، نگاهی دقیقتر به این مؤلفهها خواهیم داشت.
۱. دیپلماسی مقاومت در برابر سیاست فشار حداکثری
در دوران ریاستجمهوری ترامپ، سیاست فشار حداکثری با هدف انزوای اقتصادی و سیاسی ایران در دستور کار قرار گرفت. از جمله اقدامات دولت ترامپ، خروج از برجام و اعمال تحریمهای گسترده اقتصادی علیه ایران بود. اما در مقابل، دیپلماسی ایران با تمرکز بر مقاومت و استقلال اقتصادی، و همچنین توسعه همکاری با قدرتهای بزرگ غیر غربی، از جمله روسیه و چین، توانست پیامدهای این فشارها را تا حدود زیادی کاهش دهد.
ایران با تکیه بر دیپلماسی و میدان و منابع داخلی و تحکیم روابط اقتصادی با کشورهای همسایه و همسو، بهجای تسلیم در برابر تحریمها، موفق شد تابآوری خود را تقویت کند. این مقاومت فعال باعث شد که دولت ترامپ در تحقق اهداف خود ناکام بماند و در نهایت با یک دوره چهارساله به پایان برسد؛ چرا که نتوانست نتیجه مورد نظر خود را در سیاستهای خارجی به دست آورد.
۲. نفوذ منطقهای ایران و تأثیر بر امنیت ملی آمریکا
یکی از عوامل کلیدی که دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران را به چالشی جدی برای سیاستهای آمریکا تبدیل کرده، نفوذ ایران در منطقه است. ایران با حمایت از محور مقاومت، به بازیگری کلیدی در سوریه، لبنان، عراق، یمن و فلسطین تبدیل شده است. این نفوذ منطقهای به آمریکا نشان داد که سیاستهای تضعیف ایران، نهتنها از اقتدار این کشور نمیکاهد، بلکه باعث افزایش نفوذ و حضور ایران در مرزهای کشورهای همپیمان آمریکا میشود.
در نتیجه، نهتنها ترامپ، بلکه بایدن نیز مجبور به اتخاذ رویکردی محتاطانهتر شد. از سویی بایدن به برجام بازگشت و سیاستهای تهاجمیتری را در پیش نگرفت، و از سویی دیگر، به دنبال کاهش تنشها در خاورمیانه و نوعی تعامل محتاطانه با ایران است. این امر سبب شده تا بایدن نیز با سیاستهای پیچیدهتری در منطقه روبهرو شود که میتواند دورهی ریاستجمهوری او را به چهار سال محدود کند.
۳. نقش تحریمها و اقتصاد مقاومتی در شکست راهبردهای آمریکا
تحریمهای گسترده علیه ایران به عنوان یکی از ابزارهای اصلی فشار، در پی ایجاد نارضایتی داخلی و کاهش قدرت اقتصادی ایران طراحی شده بود. اما دیپلماسی ایران با تمرکز بر اقتصاد مقاومتی و توسعه تولید داخلی، توانسته وابستگی به واردات و درآمدهای نفتی را کاهش دهد. این اقدام، ضمن تقویت اقتصاد داخلی، توانسته سیاستهای تحریمی آمریکا را خنثی کند.
ایالات متحده به دلیل ناتوانی در رسیدن به نتایج دلخواه از تحریمها، بار دیگر با این چالش روبهرو شد که چگونه با کشوری که از تحریمها آسیبپذیر نشده، تعامل کند. این موضوع باعث شد که سیاستهای دولت ترامپ و سپس بایدن دچار نوعی بحران در تصمیمگیری شود و هر دو در نهایت نتوانند به راهحلی قطعی و ماندگار برسند.
۴. پیامدهای دیپلماسی فعال ایران بر تغییرات در ساختار سیاستگذاری آمریکا
با توجه به اینکه سیاستهای آمریکا در برابر ایران نتوانسته به نتیجه برسد، دلیل چهارساله ماندن دولتهای ترامپ و بایدن، عدم موفقیت در حل بحرانهای منطقهای مرتبط با ایران است. سیاستهای خارجی ترامپ در مقابل ایران، از جمله خروج از برجام و اعمال فشارهای اقتصادی، نهتنها موفق به مهار نفوذ ایران نشد، بلکه موجب تقویت دیپلماسی ایران و حتی همراهی بیشتر برخی کشورهای منطقه با ایران شد. در نتیجه، یکی از دلایل عدم موفقیت ترامپ در انتخاب مجدد، ناکامی در حوزه سیاست خارجی و بهویژه مسأله ایران بود.
در مورد دولت بایدن نیز، بهرغم رویکردهای کمتر تهاجمی، وی همچنان با چالشهای مشابهی روبهروست و نتوانسته است به راهحلی پایدار برای مهار ایران و تقویت مواضع آمریکا در غرب آسیا دست یابد. در چنین شرایطی، احتمال دارد که وی نیز به دلیل عدم موفقیت در حل این مسائل، نتواند برای دوره دوم انتخاب شود.
نتیجهگیری؛
بهطور کلی میتوان گفت که دیپلماسی فعالتر ایران خصوصا حمایت از جبهه مقاومت، با تمرکز بر مقاومت اقتصادی، نفوذ منطقهای و تحکیم روابط با کشورهای همسایه و همسو، تأثیرات عمیقی بر سیاستهای آمریکا گذاشته است. این دیپلماسی که برخاسته از تعهد ایران به حفظ استقلال و منافع ملیست، بهحدی پیچیدگی در سیاستگذاریهای ایالات متحده ایجاد کرده که دولتهای ترامپ و بایدن هر دو با بحرانهای پیچیدهای در بیثباتی سیاسی داخلی و سیاست خارجی مواجه گردید.
|| علی ملکی(کارشناس ارشد علوم سیاسی)
