روایت یک سال دیپلماسی فعال

فاش نیوز - با گذشت یک سال از آغاز به کار دولت چهاردهم و انتصاب سیدعباس عراقچی به عنوان وزیر امور خارجه، دستگاه دیپلماسی ایران یکی از پرتحرک‌ترین و پویاترین دوره‌های خود را تجربه کرده است. این دوره نه تنها با انتصاب یک دیپلمات کارکشته و باسابقه آغاز شد، بلکه با تمرکز بر سیاست‌های عملیاتی و هدفمند، جایگاه ایران در معادلات منطقه‌ای و جهانی را با رویکردی جدید بازتعریف کرد.

بازگشت یک دیپلمات با رأی اعتماد تاریخی
سیدعباس عراقچی عصر روز چهارشنبه، ۳۱ مردادماه ۱۴۰۳ و پس از کسب رأی اعتماد قاطع از مجلس شورای اسلامی، به ساختمان شماره یک وزارت امور خارجه بازگشت. کسب ۲۴۷ رأی موافق از مجموع ۲۸۸ رأی مأخوذه، نه تنها نشان‌دهنده حمایت بی‌سابقه نمایندگان از برنامه‌های او بود، بلکه پیامی روشن از اجماع سیاسی داخلی بر سر اصول کلان سیاست خارجی محسوب می‌شد. این رأی بالا، پش چکتوانه‌ای مستحکم برای عراقچی فراهم آورد تا با تکیه بر تجربه چندین دهه حضور در سطوح مختلف دیپلماسی، برنامه‌های خود را با اقتدار بیشتری پیش ببرد. بازگشت او، به مثابه بازگشت یک «معمار» به نهاد دیپلماسی کشور تلقی شد که وظیفه داشت با استفاده از میراث گذشته و درس‌آموخته‌های سال‌ها مذاکره، مسیر آینده را طراحی کند.

ستون‌های اصلی یک دیپلماسی جدید
سیاست خارجی ایران در سال نخست وزارت عراقچی بر سه محور کلیدی استوار بود:
 * اولویت‌بخشی به دیپلماسی منطقه‌ای و سیاست همسایگی: تمرکز بر روابط با همسایگان، سنگ‌بنای سیاست خارجی جدید بود. در این دوره، تلاش شد با کاهش تنش‌ها و افزایش همکاری‌های اقتصادی و امنیتی، فضای باثباتی در منطقه ایجاد شود. سفرهای متعدد به عمان، قطر، عربستان سعودی، ترکیه و عراق، گواه این رویکرد است که دیپلماسی چهره‌به‌چهره را ابزاری مؤثر برای حل‌وفصل اختلافات و تقویت همگرایی می‌داند. دیپلماسی تلفنی عراقچی در لحظات حساس، به ویژه در بحران‌های منطقه‌ای، توانست از گسترش تنش‌ها جلوگیری کرده و هماهنگی‌های لازم با کشورهای همسو را برقرار سازد.
 * حضور فعال در ترتیبات چندجانبه و جهانی: بر خلاف برخی تصورات، سیاست خارجی ایران در این دوره از انزوا فاصله گرفت و با رویکردی چندجانبه‌گرا، به دنبال ایفای نقش در سازمان‌ها و ائتلاف‌های جهانی بود. حضور در ۳۵ نشست و اجلاس بین‌المللی، از جمله مجمع عمومی سازمان ملل، شورای حقوق بشر، سازمان همکاری شانگهای و نشست‌های بریکس، نشان‌دهنده تلاش برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های نهادهای بین‌المللی جهت تأمین منافع ملی و مقابله با یکجانبه‌گرایی است. این حضور پررنگ، فرصت‌های جدیدی برای گفت‌وگو با قدرت‌های نوظهور و شرکای سنتی فراهم آورد.
 * پیوند دیپلماسی رسمی و عمومی: قدرت روایت‌سازی: یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های این دوره، توجه ویژه به دیپلماسی رسانه‌ای و عمومی بود. عراقچی با حضور فعال در رسانه‌های بین‌المللی (مانند فایننشال تایمز، الجزیره و فاکس نیوز) و داخلی، تلاش کرد روایت ایران از تحولات را به طور مستقیم به مخاطبان ارائه دهد. این رویکرد، یک گام مهم برای مقابله با «جنگ روایت‌ها» و شفاف‌سازی مواضع کشور در برابر افکار عمومی جهانی بود. برگزاری ۳۲ نشست خبری توسط سخنگوی وزارت خارجه نیز، نشان‌دهنده اهتمام این دستگاه به اطلاع‌رسانی منظم و شفاف به جامعه و رسانه‌ها بود.

سفرها و گفت‌وگوها: یک سال پرتحرک آماری
آمارهای فعالیت‌های عراقچی در یک سال نخست، قابل توجه است. ۵۳ سفر خارجی به ۲۸ کشور، دیدار با ۵۸ همتای خارجی (برخی به دفعات متعدد) و بیش از ۱۴۰ تماس تلفنی، حکایت از یک دستگاه دیپلماسی پرکار دارد. این تحرک بی‌وقفه، به ویژه در مورد کشورهایی مانند عمان (۱۰ مرتبه)، چین (۷ مرتبه) و روسیه (۷ مرتبه)، نشان‌دهنده عمق و اهمیت روابط راهبردی با این کشورها در سیاست خارجی ایران است. این فعالیت‌ها به تقویت همکاری‌های اقتصادی، تجاری و ترانزیتی منجر شده و پایه‌های سیاست خارجی «اقتصادمحور» را تقویت کرده است.

نتیجه‌گیری؛ نگاه به آینده
سال نخست وزارت سیدعباس عراقچی، نمونه‌ای موفق از بازگشت به دیپلماسی فعال، متوازن و هدفمند بود. هرچند چالش‌های جدی، به خصوص در زمینه پرونده هسته‌ای و تحریم‌ها، همچنان پیش رو است، اما رویکردهای اتخاذشده نشان می‌دهد که دستگاه دیپلماسی ایران به دنبال ایجاد یک توازن پویا میان همکاری‌های منطقه‌ای و چندجانبه و حفظ استقلال در تصمیم‌گیری‌های کلان است. ادامه این مسیر، می‌تواند به کاهش تنش‌ها، ارتقای جایگاه ایران و تحقق منافع ملی در یک جهان پرتحول کمک کند. عملکرد عراقچی در این دوره، نمایانگر این است که ایران می‌تواند از طریق دیپلماسی هوشمندانه و فعال، از ظرفیت‌های خود برای پیشبرد اهداف در عرصه بین‌المللی به نحو مؤثری بهره ببرد.

|| مصطفی قلی‌زاده(دانشجوی دکتری علوم سیاسی)