هوش مصنوعی درباره قرارداد شرکت‌های واردات خودرو با جانبازان چه می‌گوید؟

فاش نیوز - هوش مصنوعی درباره قرارداد شرکت‌ها با جانبازان در واردات خودرو چه می‌گوید؟ هشدار اقتصادی برای جانبازان در طرح واردات خودرو؛ «قرارداد ثابت» چگونه سود واقعی را از بین می‌برد؟

در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ با فعال‌شدن دوباره طرح واردات خودرو برای جانبازان، یک الگوی معاملاتی خاص در بازار شکل گرفته است که بسیاری از فعالان حوزه خودرو و حقوقی درباره آن هشدار داده‌اند. در این الگو، برخی شرکت‌های واردکننده به‌جای اجرای مشارکت واقعی در سود واردات، قراردادهایی با مبلغ ثابت با جانبازان منعقد می‌کنند؛ قراردادی که در ظاهر ساده و کم‌ریسک به نظر می‌رسد، اما در بسیاری از موارد باعث از دست رفتن بخش بزرگی از سود بالقوه برای جانبازان می‌شود.

الگوی رایج در بازار
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های اقتصادی و خودرویی مانند دنیای اقتصاد، پدال، باما و خودروبانک، در بسیاری از معاملات انجام‌شده در بازار، روند زیر مشاهده می‌شود:

۱. شرکت واردکننده با جانباز قراردادی امضا می‌کند که طی آن ۳ تا ۳.۵ میلیارد تومان به‌عنوان مبلغ قطعی یا «حق واگذاری امتیاز» پرداخت می‌شود.

۲. شرکت تمام فرآیند واردات خودرو را انجام می‌دهد:
   - خرید خودرو از مبدأ  
   - تأمین ارز  
   - حمل و بیمه  
   - ترخیص  
   - شماره‌گذاری  

۳. خودرو پس از ورود به کشور در بازار آزاد عرضه می‌شود.
در همین بازه زمانی، قیمت برخی خودروهای وارداتی در کلاس ۲۵ هزار یورو در بازار ایران به‌صورت آگهی یا معاملات محدود، تا حدود ۱۰ تا ۱۴ میلیارد تومان نیز اعلام شده است.

اختلاف قیمت؛ منشأ سود اصلی
با توجه به برآوردهای متعارف هزینه واردات خودرو در سقف ۲۵ هزار یورو، هزینه کل پروژه معمولاً در حدود ۲.۷ تا ۳.۲ میلیارد تومان قرار می‌گیرد (بسته به نرخ ارز، هزینه حمل، خدمات گمرکی و هزینه‌های داخلی).

اگر خودرو در بازار آزاد مثلاً با قیمت ۱۰ تا ۱۴ میلیارد تومان معامله شود، اختلاف میان قیمت فروش و هزینه واقعی واردات می‌تواند به حدود:

- ۷ تا ۱۱ میلیارد تومان سود بالقوه برسد.

در مدل قراردادی که مبلغ ثابت به جانباز پرداخت می‌شود، این سود عملاً به‌طور کامل در اختیار شرکت واردکننده قرار می‌گیرد.

تفاوت دو مدل قراردادی؛ در عمل دو نوع قرارداد در بازار دیده می‌شود:

مدل اول: واگذاری امتیاز با مبلغ ثابت
- جانباز مبلغ مشخصی دریافت می‌کند (مثلاً ۳ میلیارد تومان).
- شرکت تمام ریسک و تمام سود را در اختیار می‌گیرد. (البته شرکت که در این زمینه تخصص دارد و وضعیت خودرو را در بازار ایران می‌داند، در واقع ریسکی متحمل نمی شود.)
- در صورت رشد شدید قیمت بازار، سهم جانباز افزایش پیدا نمی‌کند.

مدل دوم: مشارکت واقعی در سود
- شرکت سرمایه و عملیات واردات را انجام می‌دهد.
- پس از فروش خودرو، تمام هزینه‌ها کسر می‌شود.
- سود باقی‌مانده بین طرفین تقسیم می‌شود (برای مثال ۳۰٪ شرکت و ۷۰٪ جانباز).

در چنین مدلی، اگر اختلاف قیمت بازار زیاد باشد، سهم جانباز می‌تواند چندین برابر مبلغ قراردادهای ثابت شود.

چرا شرکت‌ها به قرارداد ثابت علاقه دارند؟ بررسی رفتار بازار نشان می‌دهد چند عامل مهم وجود دارد:
- ریسک نوسان ارز برای شرکت‌ها  
- عدم شفافیت قیمت نهایی بازار خودرو وارداتی  
- عدم آگاهی برخی دارندگان امتیاز از سود واقعی واردات  
- تمایل شرکت‌ها به تثبیت حاشیه سود بالا
- وجود ابهام در هزینه‌های انجام شده

به‌همین دلیل بسیاری از شرکت‌ها ترجیح می‌دهند مبلغی ثابت پیشنهاد دهند تا سود بالقوه بزرگ ناشی از اختلاف قیمت بازار را حفظ کنند.

توصیه کارشناسی؛ در شرایطی که اختلاف قیمت میان بازار جهانی خودرو و بازار داخلی ایران بسیار زیاد است، نوع قرارداد اهمیت حیاتی دارد. برای جلوگیری از تضییع منافع، توصیه می‌شود:

- قرارداد دارای شفافیت کامل در هزینه‌ها باشد.  
- روش محاسبه سود و قیمت فروش خودرو مشخص شود.  
- مبنای تقسیم سود دقیقاً آنچه در  متن قرارداد ذکر شده، اقدام شود.  
- امکان دسترسی به فاکتورهای واقعی واردات برای طرفین وجود داشته باشد.

طرح واردات خودرو برای جانبازان با هدف ایجاد یک امتیاز حمایتی اقتصادی طراحی شده است. اما در صورتی که قراردادها بدون شفافیت مالی منعقد شوند، ممکن است بخش بزرگی از این منفعت اقتصادی به جای دارنده امتیاز، نصیب واسطه‌ها و شرکت‌های واردکننده شود.