چهارشنبه 20 خرداد 1405 , 12:03
آتش زیر خاکستر؛ پاکستان در تنگنای آتشبس نمایشی و بحرانهای داخلی
دیپلماسی خارجی در سایه بحرانهای داخلی
فاش نیوز - پاکستان این روزها با یکی از پیچیدهترین تناقضهای راهبردی خود مواجه است. در حالی که فرماندهان نظامی این کشور در دیدارهای منطقهای، از نقش اسلامآباد در حفظ ثبات و میانجیگری در بحرانهای خاورمیانه سخن میگویند، در داخل مرزهای پاکستان سه بحران همزمان در حال تشدید است؛ اعتراضات گسترده در کشمیر، درگیریهای امنیتی در بلوچستان و مناقشات سیاسی در گیلگیت بلتستان.
این وضعیت نشان میدهد که «آتش در خانه جنوب آسیا» دیگر یک تعبیر سیاسی نیست، بلکه واقعیتی است که در سه سطح مختلف خود را نمایان کرده است:
- آتش پنهان اعتراضات مدنی در کشمیر
- آتش آشکار ناامنی و خشونت در بلوچستان
- آتش سرد رقابتهای سیاسی و انتخاباتی در گیلگیت بلتستان
مجموع این تحولات، تصویری از کشوری ارائه میدهد که همزمان در حال نمایش چهرهای صلحطلب در عرصه بینالمللی و مدیریت بحرانهای فزاینده در داخل است.
کشمیر؛ بحران نمایندگی و شعلههای نارضایتی
اختصاص ۱۲ کرسی پارلمانی به مهاجران کشمیری مقیم پاکستان به یکی از مهمترین محورهای تنش در کشمیر تحت کنترل پاکستان تبدیل شده است. مخالفان این طرح معتقدند که این کرسیها میتوانند به ابزاری برای تأثیرگذاری مستقیم دولت مرکزی بر ساختار قدرت محلی تبدیل شوند؛ بهویژه آنکه برای تشکیل اکثریت پارلمانی تنها ۲۷ رأی کافی است و این ۱۲ کرسی نقش تعیینکنندهای دارند.
اعتراضات گسترده، اعتصابهای سراسری، محدودیتهای امنیتی، بازداشت فعالان و برخورد با سازماندهندگان تجمعات نشاندهنده عمق نارضایتی اجتماعی در منطقه است.
نکته قابل توجه آن است که همزمان با تأکید مقامات پاکستانی بر ضرورت ثبات منطقهای و حل مسالمتآمیز اختلافات خارجی، فضای سیاسی کشمیر بیش از پیش امنیتی شده و مدیریت بحران به جای گفتوگو، بر ابزارهای کنترلی و انتظامی استوار شده است.
این وضعیت بیش از هر چیز یادآور «آتش زیر خاکستر» است؛ بحرانی که ممکن است در ظاهر مهار شده به نظر برسد اما همچنان ظرفیت شعلهور شدن دارد.
بلوچستان؛ امنیتگرایی در برابر بحران مزمن
بلوچستان همچنان مهمترین چالش امنیتی پاکستان محسوب میشود. عملیاتهای گسترده ضدتروریستی در مناطق مختلف این ایالت طی ماههای اخیر شدت یافته و نیروهای امنیتی از کشته شدن دهها عنصر مسلح خبر دادهاند.
دولت پاکستان این اقدامات را بخشی از راهبرد مقابله با گروههای مسلح و حفظ ثبات داخلی معرفی میکند، اما منتقدان معتقدند که رویکرد صرفاً امنیتی نتوانسته ریشههای تاریخی نارضایتی در بلوچستان را برطرف کند.
محرومیتهای اقتصادی، شکافهای توسعهای، اختلافات قومی و مطالبات سیاسی حلنشده همچنان از مهمترین عوامل بیثباتی در این منطقه به شمار میروند.
در چنین شرایطی، همزمانی نمایش قدرت نظامی پاکستان در عرصه منطقهای با تشدید عملیاتهای امنیتی در بلوچستان، این پرسش را مطرح میکند که آیا راهبرد فعلی قادر به ایجاد ثبات پایدار خواهد بود یا صرفاً به مدیریت موقت بحران منجر میشود.
گیلگیت بلتستان؛ رقابت سیاسی و چالش مشروعیت
در گیلگیت بلتستان نیز فضای سیاسی پس از انتخابات محلی همچنان ملتهب است. برخی جریانهای سیاسی نتایج انتخابات را زیر سؤال برده و از مهندسی سیاسی و دخالت در روند رأیگیری سخن گفتهاند.
اهمیت این منطقه تنها به رقابتهای داخلی محدود نمیشود. موقعیت ژئوپلیتیکی گیلگیت بلتستان در مجاورت مرزهای چین و هند و قرار گرفتن آن در مسیر پروژههای راهبردی اقتصادی، هرگونه تنش سیاسی در این منطقه را به مسئلهای فراتر از سیاست داخلی پاکستان تبدیل کرده است.
اگرچه اعتراضات هنوز به سطح بحرانهای کشمیر نرسیده، اما استمرار تردیدها درباره مشروعیت فرآیندهای سیاسی میتواند زمینهساز تشدید شکافهای داخلی در آینده باشد.
میانجیگری خارجی و چالش اعتبار داخلی
پاکستان تلاش میکند خود را به عنوان بازیگری مؤثر در مدیریت بحرانهای منطقهای معرفی کند و نقش میانجی در برخی تنشهای بینالمللی را برجسته سازد.
با این حال، موفقیت هرگونه نقشآفرینی دیپلماتیک در خارج از مرزها تا حد زیادی به ثبات و انسجام داخلی وابسته است. کشوری که همزمان با اعتراضات مدنی، عملیاتهای امنیتی گسترده و مناقشات سیاسی داخلی مواجه است، برای تثبیت جایگاه خود به عنوان میانجی بیطرف با چالشهای جدی روبهرو خواهد بود.
جمعبندی: نظریه «آتشبس نمایشی»
تحولات اخیر پاکستان بیانگر نوعی دوگانگی راهبردی است:
از یک سو، اسلامآباد در عرصه بینالمللی بر نقش خود به عنوان حامی ثبات و گفتوگو تأکید میکند؛ و از سوی دیگر، در داخل کشور با مجموعهای از بحرانهای سیاسی، امنیتی و اجتماعی مواجه است که هنوز راهحل پایداری برای آنها ارائه نشده است.
واقعیت آن است که آتشبسهای دیپلماتیک و موفقیتهای مقطعی در سیاست خارجی نمیتوانند جایگزین حل ریشهای مشکلات داخلی شوند. تا زمانی که مطالبات سیاسی در کشمیر، چالشهای توسعهای در بلوچستان و اختلافات سیاسی در گیلگیت بلتستان مدیریت نشود، آتش بحران همچنان زیر خاکستر باقی خواهد ماند.
پاکستان امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند گذار از مدیریت امنیتی بحرانها به سمت راهکارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است؛ در غیر این صورت، شکاف میان تصویر خارجی و واقعیت داخلی میتواند به یکی از مهمترین تهدیدهای ثبات این کشور در سالهای آینده تبدیل شود.
|| علیرضا جائی
