مردی که مرگ از برابر چشمانش می گریخت

فاش نیوز -  سردار شهید "محمد علی شاهمرادی" هم سردار شاخص هنرمند در سطح کشور و هم سردار شاخص عشایر و هم فرمانده عملیات تیپ ۴۴ قمر بنی‌هاشم (ع) استان چهار محال و بختیاری و همزمان جانشین تیپ در اواخر دوران دفاع مقدس بود و در ۱۹ دی ماه ۶۵ در عملیات کربلای ۵ به شهادت رسید...

به گزارش خبرنگار ما، "سیدصفی‌الله حسینی" کارگردان فیلم مستند "شاهمراد" درباره موضوع این فیلم گفت: مستند "شاهمراد" برگرفته از دوران کودکی تا شهادت یکی از سرداران گمنام دفاع مقدس، از طایفه‌ی ترک قشقایی به نام سردار "محمد علی شاهمرادی" است که هم سردار شاخص هنرمند در سطح کشور و هم سردار شاخص عشایر و هم فرمانده عملیات تیپ ۴۴ قمر بنی‌هاشم (ع) استان چهار محال و بختیاری و همزمان جانشین تیپ در اواخر دوران دفاع مقدس بود که در ۱۹ دی ماه ۶۵ در عملیات کربلای ۵ به شهادت می رسد. مزار ایشان در شهر "ورنامخواست" در نزدیکی شهر "لنجانِ" اصفهان است.

سیدصفی‌الله حسینی ادامه داد: به واسطه مهاجرتی که به منطقه "لنجان" که عشایر بودند، در سال های خیلی قبل داشتند توانستند با هم زبانان خودشان در شیراز هم ارتباط برقرار کنند و با طایفه ی "کُرانی ها"ی شیراز در ارتباط بود و ییلاق و قشلاق بین استان چهارمحال و بختیاری و شیراز می کردند و با بختیاری ها هم خون شدند و مادربزرگ ایشان هم بختیاری‌ست و یک همزیستی هم با بختیاری ها داشتند. در دامنه کوه ها زندگی می کردند و چون فرزندان زیادی داشتند کوچ می کنند و به شهرستان "ورنامخواست" آمدند و کم کم از زندگی ایلیاتی به زندگی روستایی روی آوردند. محمدعلی در اثنای انقلاب به فعالیت های انقلابی روی می آورد و در زمان جنگ هم به جبهه اعزام می شود.

حسینی افزود: روایت ما بر اساس گفته ها و مصاحبه هایی که از همرزمان و دوستان خانواده ایشان ضبط کرده بودیم که قابلیت تبدیل شدن به یک کتاب را هم دارد، شکل گرفت. فیلمنامه را نوشتیم و صحنه ها را بازسازی کردیم؛ به این دلیل که دسترسی به آرشیوی با کیفیت و بدون گسستگی با خط و ربط مشخص نداشتیم که روی آن نَرِیشن بگذاریم و متن را پیش ببریم.

وی در مورد علت نامگذاری این فیلم بیان داشت: از زمان کودکی ایشان را "شاه" و "دایی جانی" و "جانی" و در زمان دفاع مقدس هم آن قدر که با نیروها صمیمی بوده است، رزمندگان و فرمانده هان او را به اسم "شاهمراد" صدا می کردند.

وی در مورد علت پرداختن به این سوژه گفت: این مستند را روابط عمومی ذوب آهن اصفهان به شکل حقوقی تهیه کرده است که در منطقه "لنجانِ" اصفهان است. صنایع، یکسری مسئولیت های اجتماعی دارند که تولید کالا هم شامل همین تعریف می شود. چون سردار "شاهمرادی" در رأس شهدای لنجان است، پیشنهاد اولیه را نهادی داده بود که یکی از سازمان ها و تیمی را معرفی کنند که ذوب آهن نیمی از هزینه ساخت آن را تعیین کند و بعد به این نتیجه رسیدند که خود ذوب آهن می تواند این کار را انجام دهد.

این مستندساز جوان اظهار داشت: بنده هم که کارمند ذوب آهن بودم و در عین حال تحصیلات سینمایی داشتم و وارد تلویزیون هم شده بودم و بعد کارشناس رسانه شدم و حوزه ی کاری من ساخت مستندهای شخصیت بود، به همراه عوامل دیگری که از کارمندان ذوب آهن بودند، همگی به طور دلی این فیلم را ساختیم. فقط برای صدابردار و تصویربردار و مدیر تولید و طراح صحنه و گریم هزینه کردیم. ما دیدیم حیف است وقتی که ۵۰ ساعت تصویر ضبط کردیم، تنها به یک قالب تلویزیونی بسنده کنیم و یک فیلم مستند سینمایی شسته و رفته نسازیم. روابط عمومی ذوب آهن اصفهان هم حمایت کرد و آنچه که از دست‌شان برمی آمد، انجام دادند.

وی در مورد روند تولید و مراحل کار گفت: کار پژوهش از اوایل بهمن ماه سال ۹۷ و یک بازه ۶ ماهه طول کشید که عکس ها و فیلم هایی را دریافت کردیم؛ اما کافی نبود. به عملیات هایی که "شاهمراد" در آنها شرکت کرده بود و به شخصیت ایشان هم به نحو احسن پرداختیم‌. در عملیات بدر تنها یگانی که موفق شد و پل "جُویبِر" که نقطه واصل عراق با ایران بود را تخریب کرد، عملیات تیپ ۴۴ قمر بنی هاشم (ع) به فرماندهی "شاهمراد" بود. در هیچ جای تاریخ دفاع مقدس به این تنها موفقیت عملیات بدر پرداخته نشده است. همانطور که در فیلم مشاهده می کنید، در یک همایش سرداران دفاع مقدس، از سردار "محسن رضایی" می پرسند که شجاع ترین فرمانده دفاع مقدس چه کسی بوده است؛ و او بلافاصله پاسخ نمی دهد و قدری تامل می کند و می گوید در کل زمان جنگ، شجاع تر از "شاهمراد" ندیدم و مرگ از برابر چشمانش فرار می کرد.

کارگردان جوان مستند شاهمراد در همین رابطه گفت: سال ۹۹ که خواستیم بازسازی های جنگی را شروع کنیم، با یک تاخیر خیلی جدی مواجه شدیم که به دلیل شروع هفته بسیج، امکان مصاحبه با فرمانده هان بسیج فراهم نبود و بعد هم شهادت سردار سلیمانی و کمی بعدتر، کرونا پیش آمد. قرار بود تجهیزات و ادوات جنگی و هنرور و لباس در اختیار ما قرار بگیرد؛ که پشت ما خالی شد و در نهایت، همان تیپ ۴۴ که شهید "شاهمرادی" در آن ارج و قرب خاصی داشت، به ما کمک کردند؛ و خروجی کار حاصل محدودیت های آن زمان است.

وی افزود: حتی ما به شهرک سینمایی دفاع مقدس و استان های خوزستان و کردستان نتوانستیم برویم و صحنه های ضبط شده، ارتباطی به آن فضاها ندارد. مجبور شدیم در شهرستان های لنجان و لردگان و نجف آباد و شهرکرد کار کنیم و صحنه های مربوط به عملیات والفجر مقدماتی و بیت المقدس را در کوه های چهارمحال ضبط کنیم. بازسازی صحنه ها در دو مرحله و طی ۲۵ روز انجام شد. تدوین، یک ماه و اصلاح رنگ هم یک ماه زمان برد. از موسیقی انتخابی در صداگذاری استفاده کردیم.

این کارگردان در مورد چالش های زمان ساخت این فیلم گفت: یکی از چالش ها محدودیت های کرونایی بود که گروه ۵۰۰ نفره‌ی تولید فیلم مستندِ ما را متاثر از خود کرده بود. یک گروه اورژانس بر سر صحنه حاضر بود و از تمامی هنروران و بازیگران تست می گرفت تا حال کسی خدایی نکرده بد نشود. بی بهره بودن از لوکیشن شهرک دفاع مقدس، چالش و آسیب دیگری بود که ما با ما آن مواجه بودیم. نبود آکسسوار نظامی، چالش دیگری بود که با آن روبرو بودیم. اسلحه و تیر مشقی هم در اختیار ما قرار نگرفت. برای انفجار هم تنها از انفجارهای ساده و جلوه های ویژه بصری استفاده کردیم.

وی در مورد جای خالی چنین مستندهایی گفت: در همان منطقه ای که ما زندگی می کنیم، بسیاری از سرداران شهید هستند که جا دارد به آنها پرداخته شود.

حسینی یادآور شد: هیچ گاه در این مستند از شهید "شاهمراد" یک تابو نساختیم. آن چیزی را که بود معرفی کردیم. نگذاشتیم مخاطب یک چارچوب و خط‌کش بین خود و شهید حس کند و بگوید من که نمی توانم مانند او باشم. مخاطب و ببیننده باید حس کند که مانند همان شهید است. ما باید به نسل جوان ارزش ها را نشان دهیم که کم هم نیست و لزوما هم نه فقط فرمانده هان، بلکه در لایه های مختلف جنگ و شامل بسیجیان و سربازان می شود. به فیلم های آمریکایی نگاه کنید که سراداران ما را هم ندارند اما از یک سرجوخه عادی یک قهرمان می سازند!

وی در مورد کمبودهای سینمای مستند گفت: بیان عبارت کمبودها شاید جفایی به برگزار کنندگان سینمای مستند باشد و من نمی توانم نام کمبود بر آن بگذارم و چه بسا این یک خلاء و البته نه ناتوانی در خود فیلم‌سازان باشد که مستندسازها یا به سوژه آن طور که باید نزدیک نمی شوند، یا خیلی نزدیک می شوند و نمی توانند پند و نکته طلایی به مخاطب بدهند. لازم است که آدم های بزرگ این حوزه فضایی فراهم کنند و نمایش فیلم ها و بحث آموزشی و کارگاه ها را به شهرستان ها بیاورند.

کارگردان «شاهمراد» در مورد ویژگی های ساختاری و محتوایی این اثر که می تواند توسط هیئت داوران دیده شود گفت: من داستان را زیاد وارد این فیلم کردم و کم گویی و زیادگویی نکردم و این نقطه‌ی قوت فیلم است. ساختار پلان سکانس (لانگ تِک) ویژگی دیگری است که در چند صحنه از آن استفاده کردم. نقطه قوت دیگر، نشان دادن شخصیت "شاهمراد" همان طور که بود است و همرزمان و سردارانی که فیلم را مشاهده کردند گفتند که بسیار همذات‌پنداری با صحنه های فیلم داشتیم و خودمان را از نزدیک حس کردیم.

سیدصفی‌الله حسینی در مورد برگزاری جشنواره سینما حقیقت و تاثیر آن بر فیلم‌سازان جوان گفت: به جرأت می توان گفت که جشنواره سینما حقیقت در این حوزه پرچمدار است؛ به این دلیل که هم رسمیت دارد و هم مستندسازان برجسته ای در آن حضور دارند و هم فیلم هایی در آن هست که هرکدام یک کارگاه است و می توان از آن دانش دریافت کرد.

وی در مورد برگزاری بخش آنلاین گفت: همه چیز دستخوش تغییرات شده است و ناگزیر بودیم که به سمت پلتفرم های اینترنتی برویم. بنده واقعا لذت بردم و برای همه تاثیرگذار است. با فراغ بال بهتری می توان فیلم ها را در بخش آنلاین دید. من حتی فکر می کنم آثار باید بعد از برگزاری جشنواره، چه به صورت رایگان و چه با پرداخت هزینه، در اختیار فیلمسازان قرار بگیرد.

کارگردان فیلم مستند شاهمراد در پایان گفت: من ۶ ماه به دنبال بازیگر نقش "شاهمراد" بودم و در بازسازی صحنه ها این اتفاق شکل گرفت که چهره‌ی بازیگر انتخابی برای نقش "شاهمراد" با خود این شخصیت مو نمی زند و یکی شده است. خودِ این بازیگر حتی بازیگردانی هم می کرد. ما صداگذاری کردیم و صدای بازسازی هامان، شاهد است و روایت مصاحبه شونده گان روی فیلم است. حتی بازیگر نقش کودک فیلم هم باید همچون "شاهمراد" سوارکاری می دانست که پس از تلاش فراوان، او را یافتیم که از اقوام شهید "شاهمرادی" و خاندانِ "طاهریان" هستند. نقش نوجوانی و جوانی "شاهمراد" را هم ۲ برادر از یک خانواده بازی کردند. تیم تولیدِ کار هم نگاه مالی نداشتند و با اینکه از سابقه کار جنگی برخوردار نبودند اما موارد را رعایت و به بهترین شکل انجام می دادند.

پانزدهمین جشنواره سینما حقیقت ۱۸ تا ۲۵ آذرماه در تهران برگزار شد.

| گزارش و گفت و گو از: تورج اردشیری‌نیا

| عکس از: الهام سادات روئین تن