نهاد خیابان؛ ظرفیت نوین در حکمرانی اسلامی

فاش نیوز - ۱. نهاد؛ رکن بنیادین حکمرانی اسلامی
"نهاد اجتماعی" به مجموعه‌ای پایدار از هنجارها، قواعد، ارزش‌ها، نقش‌ها و روابط سازمان‌یافته گفته می‌شود که برای تأمین نیازهای اساسی جامعه شکل می‌گیرد. برای نمونه، خانواده نهادی برای تولید نسل، تربیت و حمایت عاطفی است؛ مسجد نهادی برای عبادت، تعلیم، همبستگی اجتماعی و بسیج مردمی؛ بازار نهادی برای تنظیم مبادلات اقتصادی؛ آموزش و پرورش نهادی برای انتقال دانش و فرهنگ.

الگوی حکمرانی اسلامی، مبتنی بر شبکه‌ای از نهادهای اجتماعی است که هر یک بخشی از مسئولیت تحقق اهداف الهی و اداره جامعه را بر عهده دارند.

نهادهای اجتماعی به تناسب نیازهای اجتماعی قابلیت ایجاد دارند. این امر به‌عنوان "نهادسازی" شناخته می‌شود. چنانکه رهبر شهید انقلاب نهادسازی را از مظاهر تولید قدرت یا فرموده و "اعتکاف" را نمونه‌ای از نهادسازی در انقلاب اسلامی معرفی فرموده‌اند. ۱۳۹۳/۰۲/۱۵

۲. از «حضور مردم» تا «نهاد خیابان»
در ادبیات رایج، حضور مردم در عرصه عمومی معمولاً با مفاهیمی مانند تجمع، راهپیمایی یا اعتراض شناخته می‌شود؛ اما در نگاه نهادی، استمرار، هدفمندی و کارکرد اجتماعی این حضور می‌تواند آن را به یک نهاد اجتماعی تبدیل کند.

بر همین اساس حضور میلیونی ملت مبعوث شده‌ی ایران در خیابان‌ها را می‌توان به‌عنوان «نهاد خیابان» نامگذاری کرد.

۳. ضرورت شکل‌گیری پیشینی نهاد خیابان
به روزهایی باز گردیم که دشمنان دیوصفت، رهبر انقلاب را تهدید به ترور کردند و آن مقام مسئول در پاسخ به این تهدید گفتند: "ما سازوکار جایگزینی داریم"!

در آن روزها دلبستگان انقلاب و ولایت از ضرورت پاسخی قاطع و کوبنده به آن تهدید سخن می‌گفتند و بسیاری دیگر از اینکه هیچ سازوکاری و ابزاری برای شنیده شدنِ پاسخ مردم به آن تهدید وجود نداشت، حسرت خوردند.

اما امروز و با شکل‌گیری نهاد خیایان می‌توان ادعا کرد که اگر این نهاد مقدس پیش از شهادت رهبر انقلاب شکل گرفته بود، با تشکیل سپر انسانی در اطراف بیت رهبری، از این جنایت جلوگیری می‌کردند و آن مقام مسئول هم به‌جای یادآوری سازوکار تعیین رهبری در قانون اساسی، دشمن را به آتش زدن منطقه و قصاص قاتلان تهدید می‌کرد.

۴. خون رهبر شهید و تولد یک نهاد اجتماعی
تجربه تاریخی نشان داده است که شهادت رهبران الهی، موجب بیداری ظرفیت‌های پنهان اجتماعی و تبدیل حضور پراکنده مردم به یک کنش نهادمند می‌شود. همان‌گونه که خون امام حسین(ع) موجب شکل‌گیری یک جریان مستمر تاریخی در مبارزه با ظلم و دفاع از حق و حقیقت شد، شهادت رهبر انقلاب نیز زمینه‌ساز ظهور ظرفیت عظیم "نهاد خیابان" شد که زین پس آثار و برکات آن را در حکمرانی اسلامی شاهد خواهیم بود.

۵. نهاد خیابان و مردم‌سالاری دینی
نهاد خیابان را می‌توان یکی از جلوه‌های مردم‌سالاری دینی دانست؛ زیرا در این الگو، مردم صرفاً مخاطب تصمیمات حکمرانی نیستند، بلکه خود بخشی از سازوکار حفظ، تقویت و استمرار آن به شمار می‌روند.

به‌عنوان نمونه نامه "علی الاصول" را رهبر انقلاب به پشتوانه‌ی نهاد خیابان صادر فرمودند و این امر موجب پر شدن دست مذاکره کنندگان و دلیل قطعی بر کوتاه نیامدن آنها در تحقق شروط تفاهم نامه دانست.

نهاد مقدس خیابان که می‌توان آن را "نهاد ملت مبعوث" هم نامید، نهادی است که در آینده نزدیک موضوع پژوهش‌های علمی در حوزه‌ی علوم اجتماعی و علوم مدیریتی قرار خواهد گرفت و کتاب‌ها و مقالات علمی و رساله‌های دانشگاهی زیادی را به خود اختصاص خواهد داد.

|| دکتر هاشم اسدی