فاش نیوز -
۱۴۰ جنگنده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با پشتیبانی حدود ۶۰ هواپیما، صبح یکم مهر ۱۳۵۹ پایگاههای هوایی رژیم بعثی عراق را بمباران کردند؛ پاسخی گسترده که کمتر از ۲۴ ساعت پس از آغاز جنگ تحمیلی اول، محاسبه صدام برای زمینگیرکردن نیروی هوایی ایران را برهم زد.

خبرگزاری فارس، پنج پایگاه برای حمله، ۱۴۰ جنگنده برای عبور از مرز و حدود ۶۰ هواپیما برای پوشش و پشتیبانی؛ این ابعاد پاسخ نیروی هوایی ارتش به دشمنی بود که بعدازظهر روز قبل، فرودگاههای ایران را بمباران کرده بود. صبح یکم مهر ۱۳۵۹، فانتومها و تایگرهای ایرانی در عملیات «کمان ۹۹» به آسمان عراق رفتند تا پایگاههای پروازی ارتش بعث را هدف قرار دهند.فرماندهی عراق حملات آغاز جنگ را با هدف محدودکردن قدرت واکنش هوایی ایران انجام داده بود؛ اما فاصله میان بمباران فرودگاههای ایران و حمله گسترده به پایگاههای عراق، حتی به یک شبانهروز نرسید.
پاسخ نخست با ۸ فانتوم؛ ضربه بعد با ۱۴۰ جنگنده
نیروی هوایی ارتش از همان روز ۳۱ شهریور وارد عمل شد. در عملیات «انتقام»، چهار فروند F-4 از بوشهر و چهار فروند دیگر از همدان، پایگاههای شعیبیه و کوت را هدف قرار دادند. این حمله، نخستین پاسخ بود و آمادهسازی عملیات گسترده صبح روز بعد، همزمان ادامه یافت.براساس روایت منتشرشده دفاعپرس، در آخرین ساعات همان شب، فرمان عملیات به پایگاههای یکم، دوم، سوم، چهارم و ششم شکاری ابلاغ شد. مأموریت، حمله به نیروی هوایی دشمن در چارچوب طرح «البرز» و تلاش برای کسب برتری هوایی بود.شهید سرلشکر جواد فکوری، فرمانده وقت نیروی هوایی، هدایت این پاسخ را بر عهده داشت. امیر خلبان محمود ضرابی درباره پشتوانه طراحی عملیات گفته است: «عملیات کمان۹۹ هم میلیمتری برنامهریزی شده بود و فکوری، ایزدستا و قاسمیان ارکان اصلی طرح این عملیات بودند.»
چرا کمان ۹۹ و چرا ۱۴۰ فروندی؟
امیر سرتیپ خلبان والی اویسی در نشست بازخوانی عملیات در سال ۱۳۹۹ توضیح داد که طرحریزی کمان ۹۹ یکشبه انجام نشده بود و پیش از جنگ، طرحی با نام «سایه البرز» وجود داشت. به روایت او، عدد ۹۹ از تعداد صفحات طرح و نام کمان از اسطوره آرش گرفته شد.اویسی همچنین شمار هواپیماهای حاضر را بیش از ۲۰۰ فروند دانست و علت شهرت عملیات به «۱۴۰ فروندی» را عبور ۱۴۰ هواپیما از مرز اعلام کرد؛ بنابراین، هواپیماهای پوشش و پشتیبانی نیز بخشی از این آرایش بزرگ بودند.در بازخوانی منتشرشده با استناد به کتاب «آن شش ماه» از انتشارات مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس نیز، از آمادهشدن بیش از ۲۰۰ هواپیمای بمبافکن، رهگیر، سوخترسان و شناسایی و مشارکت ۳۸۰ نفر از کارکنان در مجموعه عملیات یاد شده است.
حمله به دشمن آماده در چارچوب طرح البرز
هدف عملیات یکم مهر، انهدام نیروی هوایی عراق برای کسب برتری هوایی عنوان میکند و مبنای اجرای آن را طرح نبرد «البرز» میداند.براساس طرح البرز و بر پایه دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران، نیروی هوایی از پیشدستی و غافلگیرکردن دشمن منع شده بود؛ ازاینرو، خلبانان ایرانی پس از دریافت نخستین ضربات عراق، با آگاهی از آمادگی دشمن برای مقابله، مأمور حمله به فرودگاهها و پایگاههای هوایی آن شدند.به این ترتیب، اهمیت کمان ۹۹ تنها در تعداد جنگندههای شرکتکننده نبود؛ نیروی هوایی باید حملهای گسترده را در برابر دشمنی اجرا میکرد که خود آغازگر جنگ بود و انتظار پاسخ ایران را داشت.
از موصل تا شعیبیه؛ روایت کتاب از دستههای پروازی
خلبانان پایگاه دوم شکاری تبریز با ۴۸ فروند جنگندهبمبافکن F-5، پایگاه هوایی موصل در استان نینوا در شمال عراق را بمباران کردند.خلبانان پایگاه سوم شکاری همدان با ۱۶ فروند جنگندهبمبافکن F-4، پایگاه هوایی کوت را هدف قرار دادند. خلبانان پایگاه چهارم شکاری دزفول نیز با ۴۰ فروند جنگندهبمبافکن F-5، پایگاه هوایی ناصریه در استان ذیقار عراق را بمباران کردند.خلبانان پایگاه ششم شکاری بوشهر با ۱۲ فروند F-4، پایگاه هوایی شعیبیه در استان بصره را هدف گرفتند. کتاب همچنین برای پایگاه یکم شکاری مهرآباد تهران، مشارکت ۱۲ فروند فانتوم F-4 و حمله به شعیبیه را ثبت کرده است.این اعداد، جزئیات دستههای ذکرشده در این دو صفحهاند و مجموع آنها ۱۲۸ فروند است؛ ازاینرو، فهرست مذکور بهتنهایی تفکیک کامل عدد ۱۴۰ را ارائه نمیکند.در موج دوم حملات، پایگاههای یکم و دوم شکاری، هر یک با ۵۰ درصد هواپیماهای آماده خود، به پایگاههای هوایی کرکوک، فرودگاه المثنی و برخی دیگر از فرودگاههای عراق حمله کردند.اهداف عملیات شامل پایگاههای هوایی، مخازن سوخت، مهمات، پناهگاههای هواپیما، برجهای مراقبت، تأسیسات کارخانجات، آشیانهها، سولهها، مراکز تعمیر و نگهداری و باندهای پروازی بود؛ مجموعهای که حمله به آن، زمینگیرکردن هواپیماهای دشمن و کاهش فعالیت هوایی عراق علیه نیروهای ایرانی را دنبال میکرد.

نبردی که از روی زمین آغاز شد
پشت این پرواز گسترده، شبکاری کارکنان فنی و تسلیحات قرار داشت. جنگندهها باید بازبینی، سوختگیری و مسلح میشدند؛ خلبانان نیز مسیر رفتوبرگشت، نقاط ملاقات با سوخترسانها و فرودگاههای جایگزین را مرور میکردند.هنگام آمادهسازی جنگندهها برای عملیات، از بمبهای سقوط آزاد خانواده مارک شامل MK-82، MK-83 و MK-84 نام برده شده است؛ مهماتی که برای بمباران اهداف زمینی و تأسیسات پایگاهی به کار میرفتند. آمادهسازی و نصب این تسلیحات، بخشی از تلاش شبانه کارکنان زمینی برای اجرای حمله صبحگاهی بود.آمادگی اطلاعاتی نیز پشتوانه این حمله بود. امیر سرتیپ خلبان غلامحسین چیتفروش در نشست بازخوانی کمان ۹۹ تأکید کرده است: «ما حتی این توانایی را داشتیم که کل ستاد ارتش عراق را شنود کنیم و میکردیم.» او شناخت نام و سابقه رزمی خلبانان عراقی از طریق شنود مکالمات را از نشانههای این اشراف اطلاعاتی دانست.
هدف؛ مختلکردن چرخه پرواز دشمن
اهداف حمله تنها هواپیماهای پارکشده نبودند. باندها، آشیانهها، مخازن سوخت، انبارهای مهمات، رادارها و مراکز کنترل نیز در فهرست قرار داشتند. در ادامه حملات، به روایت گزارش تسنیم، یک دسته هشتفروندی فانتوم از تهران، همراه یک فروند هواپیمای شناسایی RF-4، برای حمله به محدوده بغداد اعزام شد.ضربه به این تأسیسات، توان آمادهسازی و تداوم پروازهای رزمی دشمن را نشانه میگرفت؛ زیرا آسیب به باند، ذخایر سوخت و مهمات یا مراکز پشتیبانی، میتوانست هواپیماهای سالم را نیز از اجرای مأموریت بازدارد.درباره خسارتها، والی اویسی در همان نشست، میزان آسیب به «سیستم هوایی دشمن» را ۵۵ درصد ارزیابی کرده است؛ برآوردی منتسب به این خلبان پیشکسوت که نباید آن را معادل انهدام ۵۵ درصد هواپیماهای عراق دانست. در بازخوانی منتشرشده با استناد به کتاب «آن شش ماه» نیز آمده است که پایگاه الرشید تا ۶۹ روز نتوانست عملیاتی شود.
پایان محاسبه زمینگیرکردن نهاجا توسط دشمن بعثی
دستاورد روشن کمان ۹۹، نمایش توان حفظ سازمان رزم و اجرای حمله گسترده بلافاصله پس از ضربه دشمن بود. پنج پایگاه تهاجمی، شبکه سوخترسانی، پوشش شکاری و کارکنان فنی توانستند ظرف چند ساعت، قدرت هوایی ایران را به میدان بیاورند.صدام جنگ را با بمباران فرودگاههای ایران آغاز کرد؛ اما نخستین صبح پس از آغاز جنگ نشان داد که باندهای ایران همچنان مبدأ پروازند و پایگاههای عراق از دسترس خلبانان ایرانی خارج نیستند.
پاسخی که توان رزمی ایران را آشکار کرد
کمان ۹۹ نشان داد نیروی هوایی ایران، با وجود حمله به پایگاههایش، توان فرماندهی، آمادهسازی و اجرای عملیات گسترده را حفظ کرده است. مهارت خلبانان، تلاش کارکنان فنی و هماهنگی یگانهای پشتیبانی، امکان داد پاسخ ایران در همان نخستین صبح پس از آغاز جنگ، به پایگاههای دشمن برسد.صدام جنگ را با بمباران فرودگاههای ایران آغاز کرد؛ اما ساعاتی بعد، جنگندههای ایرانی بر فراز پایگاههای عراق بودند؛ پاسخی عملی به محاسبهای که قدرت پرواز و اراده دفاعی ایران را دستکم گرفته بود.