شنبه 23 آبان 1405 , 08:24




تنها شاید زخمی شوند، اما کرامت انسانی هرگز
معلولیت، گاه از نخستین روزهای تولد همراه انسان است، گاه بر اثر بیماری، حادثه یا شرایط زندگی پدید میآید و گاه انسان در مسیری دشوار، بخشی از توانایی جسمانی خود را از دست میدهد...
.jpg)
فاش نیوز - در هیاهوی زندگی روزمره، گاهی آنقدر سرگرم دیدن ظاهر آدمها میشویم که از تماشای حقیقت وجودشان غافل میمانیم. گویی ارزش انسان را باید با سلامت اندامها، توان راهرفتن، دیدن، شنیدن یا حرکتکردن سنجید؛ حالآنکه انسان، بسیار فراتر از جسم خویش است. جسم ممکن است آسیب ببیند، تواناییها ممکن است محدود شوند و گذر زمان ممکن است نشانههایی بر چهره و اندام انسان بر جای بگذارد، اما هیچکدام از این اتفاقات نمیتواند از کرامت و ارزش وجودی او بکاهد.
معلولیت، گاه از نخستین روزهای تولد همراه انسان است، گاه بر اثر بیماری، حادثه یا شرایط زندگی پدید میآید و گاه انسان در مسیری دشوار، بخشی از توانایی جسمانی خود را از دست میدهد. اما آنچه در همه این شرایط مشترک است، انسان بودن، حق برخورداری از احترام و شایستگی زندگی باعزت و کرامت است.
بااینحال، در میان همه این تفاوتها، باید به جایگاه گروهی از انسانها با نگاهی ویژه نگریست؛ جانبازان جنگ تحمیلی، مردانی که بخشی از سلامت و توان جسمانی خود را در راه دفاع از سرزمین، استقلال، امنیت و عزت این ملت فدا کردند. جانباز تنها انسانی نیست که عضوی از بدنش آسیبدیده است؛ او یادگار روزهایی است که امنیت امروز ما، بهای سنگینی داشت. پشت هر زخم جانبازی، داستانی از ایستادگی، مسئولیت، فداکاری و عشق به میهن نهفته است. بسیاری از آنان سالهاست با دردهای جسمانی، محدودیتهای حرکتی و دشواریهای درمانی زندگی میکنند، اما آنچه در وجودشان ارزشمند و ماندگار است، روحیه ایثار و فداکاری در روزهای سرنوشتساز تاریخ کشور است.
اگر برخی افراد با محدودیت جسمانی متولد شدهاند یا در مسیر زندگی دچار معلولیت شدهاند، جانبازان بسیاری از تواناییهای جسمانی خود را در راه دفاع از دیگران و حفاظت از میهن ازدستدادهاند. این تفاوت در منشأ معلولیت، نباید از حقوق انسانی هیچکس بکاهد، اما جایگاه تاریخی و افتخارآمیز جانبازان را باید بهدرستی شناخت و پاس داشت. جانبازان را نباید صرفاً در ردیف آمارهای مربوط به معلولیت قرار داد و از حقیقت بزرگتری که در وجود آنان نهفته است غافل شد. آنان بخشی از حافظه زنده تاریخ این سرزمیناند؛ انسانهایی که بهای آرامش امروز را با سلامت و آسایش خویش پرداختند. احترام به آنان، احترام به تاریخ، استقلال و امنیت کشور است.
البته تکریم جانبازان نباید تنها به روزهای خاص، مراسم رسمی، سخنرانیها و نصب تصاویر آنان بر دیوارها محدود شود. چهبسا ارزشمندترین شکل قدردانی، در رفتار روزمره ما آشکار شود؛ در توجه به مشکلاتشان، در فراهمکردن امکانات درمانی و رفاهی، در رعایت حقوق اجتماعی آنان و در برخوردی سرشار از احترام و محبت. جانبازان به ترحم ما نیاز ندارند؛ آنان شایسته احترام، حقشناسی و پاسداشت ایثاری هستند که هرگز نباید به فراموشی سپرده شود.
اما موضوعی که مرا به نوشتن این مطلب واداشته، رفتار تأسفبار برخی افراد در فضای مجازی است؛ جایی که گاهی تفاوتهای جسمانی انسانها به دستاویزی برای شوخیهای بیرحمانه، تمسخر و سرگرمی تبدیل میشود. متأسفانه مشاهده میکنیم که گاهی تصویر یا فیلم فردی که از کودکی دچار معلولیت بوده یا در اثر حادثه و بیماری با محدودیت جسمانی روبهرو شده است، منتشر میشود و عدهای با نوشتن جملات تحقیرآمیز، او را وسیله خنداندن دیگران قرار میدهند. گویی فراموش کردهاند که پشت هر تصویر، انسانی با احساسات، آرزوها، غرور و شخصیت مستقل وجود دارد.
پرسش اینجاست: آیا اگر فردی در راهرفتن، سخنگفتن یا انجام فعالیتهای روزمره با دیگران تفاوت دارد، باید به سوژه خنده ما تبدیل شود؟ آیا چند لحظه خندیدن دیگران، ارزش شکستن دل انسانی را دارد؟ آیا میتوان نام این بیرحمی را شوخی گذاشت و از مسئولیت اخلاقی آن گریخت؟ گاهی یک جمله چندثانیهای در فضای مجازی نوشته میشود و نویسنده آن بهسرعت از کنارش میگذرد، اما همان جمله ممکن است تا مدتها در ذهن و روح انسانی باقی بماند. ما نمیدانیم فردی که مورد تمسخر قرار گرفته، در خلوت خود چه رنجهایی را تحمل کرده و برای حفظ اعتمادبهنفس و حضور در اجتماع چه موانعی را پشت سر گذاشته است. شوخی زمانی زیباست که لبخند بر لب همه بنشاند، نه اینکه اشک پنهانی بر چشمان کسی جاری کند.
نباید فراموش کنیم که فضای مجازی، هرچند محیطی برای سرگرمی و ارتباط است، اما بیرون از دایره اخلاق و مسئولیت انسانی قرار ندارد. صفحه تلفن همراه ما، مرز انسانیت را از بین نمیبرد و ناشناس بودن در فضای مجازی، مجوز توهین و تحقیر دیگران نیست.
ازسویدیگر، باید میان طنز و تمسخر تفاوت قائل شد. طنز میتواند رفتارهای نادرست، تناقضهای اجتماعی و ضعفهای مدیریتی را نقد کند، اما تمسخر ویژگیهای جسمانی یک انسان، نه نشانه هوشمندی است و نه هنر طنزپردازی؛ بلکه گاهی فقط پردهای از کمبود فرهنگ و ضعف همدلی را کنار میزند.
جامعهای که به افراد دارای معلولیت احترام میگذارد، در حقیقت به بلوغ اخلاقی خود احترام گذاشته است. همانگونه که جامعهای که از جانبازان خود قدردانی میکند، نشان میدهد هنوز حافظه تاریخی و وجدان جمعیاش زنده است. ما باید به فرزندان خود بیاموزیم که ارزش انسانها را نه از روی ظاهر، نه از روی تواناییهای جسمانی و نه از روی تفاوتهایشان، بلکه از روی منش، رفتار و شخصیتشان بشناسند. باید یاد بگیریم پیش از انتشار یک تصویر یا نوشتن یک جمله، لحظهای خود را جای انسانی بگذاریم که قرار است هدف شوخی ما قرار گیرد.
شاید نتوانیم همه دشواریهای زندگی افراد دارای معلولیت را برطرف کنیم، اما دستکم میتوانیم با رفتارمان بر دشواریهای آنان نیفزاییم. شاید نتوانیم دردهای جسمانی جانبازان را درمان کنیم، اما میتوانیم با احترام، توجه و قدردانی، بخشی از بار رنجهایشان را سبکتر کنیم.
در پایان، سخنم با کسانی است که گاهی در فضای مجازی، تفاوت جسمانی دیگران را به وسیلهای برای خنداندن مخاطبان تبدیل میکنند: پیش از آنکه انگشتان خود را برای نوشتن یک جمله تحقیرآمیز بر صفحه تلفن همراه حرکت دهید، به یاد بیاورید که هیچکس از فردای زندگی خود خبر ندارد. سلامت امروز ما تضمینی برای فردای ما نیست. زندگی گاهی چنان غیرمنتظره مسیر خود را تغییر میدهد که آنچه امروز در دیگری میبینیم، ممکن است فردا بخشی از تجربه خودمان باشد.
بیایید بهجای تمسخر، همدلی را بیاموزیم؛ بهجای تحقیر، احترام بگذاریم و بهجای آنکه تفاوتهای جسمانی دیگران را دستمایه خنده کنیم، فرهنگ انسانی خود را به نمایش بگذاریم. جانبازان را با احترام و افتخار به یادآوریم، حقوق افراد دارای معلولیت را پاس بداریم و اجازه ندهیم فضای مجازی به میدان بیحرمتی به انسانها تبدیل شود. زیرا عظمت یک جامعه نه به تعداد افرادی که میتوانند دیگران را بخندانند، بلکه به تعداد دلهایی است که میتوانند از شکستن دل انسانی دیگر جلوگیری کنند. جسم انسان ممکن است زخم بردارد، اما این ما هستیم که با رفتارمان میتوانیم زخم بر روح او بگذاریم یا مرهمی بر دردهایش باشیم.
|| داود گودرزی

















