بررسی مشکلات اتباع خارجی آسیب‌دیده در جنگ جبهه غربی عبری عربی علیه کشورمان

 در جنگ ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی سوم شهدای غیرنظامی زیادی جانشان را از دست دادند و به شهادت رسیدند. تعدادی از این شهدا که تعدادشان البته زیاد نیست از اتباع غیرایرانی بودند که برای برخی از خانواده‌های آنها به دلیل نداشتن تابعیت ایرانی مشکلاتی به وجود آمده است.

 همسر یکی از این افراد که شوهرش نگهبانی در یک ساختمان واقع در تجریش بوده و جانشان را به‌خاطر اصابت موشکی که در آن منطقه شلیک شده، در جنگ ۱۲ روزه از دست داده، می‌گوید: «شوهر من قانونی در ایران بود و همه مدارکش هم موجود است او اگرچه تابعیت نداشت؛ اما اقامت قانونی داشت. اما بعد از اینکه او نیز مثل خیلی از مردم دیگر در ایران مورد اصابت قرار گرفت از طرف بنیاد شهید، مورد حمایت قرار نگرفت و در واقع شهید محسوب نشد.

 او می‌گوید حدود ۵ نفر دیگر از خانواده افغانستانی‌ها همین مشکل من را دارند و حالا که سرپرستمان را از دست دادیم از لحاظ مخارج زندگی بسیار تحت فشار قرار داریم. البته از طرف بنیاد شهید کمک‌هایی به ما شده اما واقعاً گذران زندگی برایم طاقت‌فرسا هست.»

 در همین خصوص از مسئولان مربوطه بنیاد شهید سؤال کردیم که بالاخره مسئولیت این خانواده‌ها دقیقاً با چه کسی است؟ آنها می‌گویند قانون در مورد جان‌باختگان غیرایرانی کاملاً مشخص است و تحت اختیارات بنیاد شهید نیست که بخواهد تصمیم جدایی بگیرد. بااین‌حال آنها علی‌رغم اینکه جواب روشنی به ما ندادند تنها به همین خبر بسنده کردند که جلساتی برای حل این مشکل تشکیل شده و در آینده نتیجه آن مشخص خواهد شد. البته اینکه تا چه زمانی قرار است نتیجه معلوم شود باز هم پاسخ مشخصی داده نشد.

یوسف مجتهد از کارشناسان حقوقی و عضو شبکه ملی ایثارگران می‌گوید: این موضوع از زمان جنگ تحمیلی هشت‌ساله مورد بررسی است. آن زمان قوانین در خصوص اتباعی بود که به‌نوعی در ارتباط با جمهوری اسلامی ایران به شهادت رسیدند. البته این قوانین رها شد و در برنامه ششم هم اجرایی نشد که موضوع از نظر تابعیت یا اقامت روشن شود. این افراد دو گروه هستند؛ یک گروه افرادی هستند که در کنار دیگر گروه‌ها کمک‌هایی می‌کنند؛ اما آنها هم همچنان در خصوص تملک دارایی‌ها مشکل داشتند؛ چون بحث تابعیتشان حل نشده بود و دسته دوم افراد عادی بودند که در ایران جانشان را از دست دادند.

 وی افزود: افراد عادی‌ تکلیف روشنی ندارند و از لحاظ نبود سرپرست و موضوع درمان به مشکل می‌خورد؛ درحالی‌که بعضاً توان برگشت به کشورشان را هم به دلایلی ندارند. باید چارچوبی مشخص شود تا اینها هم تعیین تکلیف شوند.

 مجتهد با بیان اینکه بنیاد گاهی می‌گوید این قانون است و دست ما نیست، ادامه داد: درحالی‌که بنیاد شهید به‌عنوان حامی و متولی این امور باید چنین مشکلاتی را در قالب یک طرحی به دولت ببرد و وظیفه آنهاست پیشنهاد دهند تا این طرح‌ها تصویب شود. در واقع هر جا قصوری در اجرای قوانین ایثارگران می‌بینیم دلیلش کوتاهی نهاد متولی است.

 وی خاطرنشان کرد: بنیاد شهید نهاد تخصصی در امور ایثارگران و شهداست. پس ستاد مرکزی بنیاد در تهران وظیفه‌اش چیست؟ باید در خصوص همین مشکلات برنامه‌ریزی کند و قوانین را در قالب طرح پیشنهادی اصلاح کند. متأسفانه در خیلی از موارد، مدیران مشکلات را نمی‌دانند یا بلد نیستند چطور آن را حل کنند. ما خلأ جدی در حوزه کارشناسی مشکلات در بنیاد شهید داریم.

 عضو شبکه ملی ایثارگران گفت: مهم‌ترین ایراد در این موضوع هم این است که هر مدیر جدیدی که می‌آید اگر خیلی زرنگ باشد یک سال زمان می‌برد تا با امور آشنا شود و بعد هم مدیرانی می‌آورند که بعضاً نه آشنایی دارند و نه مهارتی، برای همین نمی‌دانند باید از کدام مشکلات آغاز کنند. اصلاً خیلی از مصوبات در بنیاد رها می‌شود.

 وی افزود: مرحوم شهیدی حدود ۸ سال رئیس بنیاد شهید بود؛ اما بعد از او دوره‌ها همه کوتاه بوده و طبیعی است مدیران نتوانند برنامه‌ریزی درستی انجام دهند. دوره مرحوم شهیدی اگر چه ایراداتی وجود داشت؛ اما وضعیت تثبیت بود. چون او خودش نماینده ولی فقیه در بنیاد هم بود و مثلاً در خصوص مشکلات اتباع تصمیم می‌گرفت و ابلاغ می‌کرد.

 مجتهد ادامه داد: اما الان چنین چیزی نیست و مشکلات جدی وجود دارد. قبلاً اختیاراتی بود که وقتی فردی در شهادتش تردید بود موقتا در قطعه شهدا دفن می‌شد تا تکلیف پرونده مشخص شود. در واقع نمی‌شد پیکر فرد بلاتکلیف بماند تا بعد از بررسی دفن شود. چه‌بسا در خصوص برخی از افراد ایرانی هم که در وقایع مختلف جانشان را از دست دادند، شهید محسوب شدند.

 وی خاطرنشان کرد: وظیفه بنیاد نیست که وضعیت تابعیت کسی را مشخص کند و باید فرد موردنظر را در قطعه شهدا دفن کند تا تشریفات پرونده انجام شود. در خصوص امتیازات نیز نیاز به مصوبه دارد که این مصوبات را بنیاد می‌تواند رأساً اقدام کند و چون نماینده ولی فقیه دارد می‌تواند با اختیارات او، از منابع داخلی موضوع حمایت آنها را بر عهده بگیرد تا توسط دولت تعیین تکلیف شوند. نمی‌شود یک خانواده را به این دلایل رها کرد.

 این کارشناس حقوقی ایثارگران ادامه داد: مگر این شهدا چند نفر هستند؟ در کل جنگ هشت‌ساله ۱۲۷ نفر بودند، حالا در این جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه که خیلی تعدادشان کمتر از این عدد است. اگر بخشی از ریخت و پاش‌ها را کم کنند می‌توانند از منابع دیگر موضوع حمایت آنها را تأمین کنند و هیچ‌کسی هم نمی‌گوید چرا این کار را کردید؟ ما در خصوص همه شرایط برنامه داریم.