سلام یا درود؟

فاش نیوز - بخش اول؛ گفت‌وگو با یک استاد فرضی سلام استاد! حالتون خوبه؟ سلام چیه عزیزم؟ بگو «درود»! چشم استاد! فقط چرا درود؟ مگه سلام چه ایرادی داره؟ خب، سلام یه کلمه عربیه! وقتی اعراب به ایران حمله‌کردن، ایرانی‌ها از ترس جان و مال و ناموسشون می‌گفتن «سلام»؛ یعنی «تسلیم هستم»! جدی می‌فرمایید استاد؟! یعنی هرکس به یکی سلام می‌کنه، در واقع داره اعلام تسلیم می‌کنه؟ نه دیگه، منظورم اون زمانه! آهان! یعنی قدیما سلام معنی تسلیم می‌داده، ولی حالا معنی سلامتی و آرزوی خیر می‌ده؟! نه عزیزم! منظورم اینه که بهتره فارسی حرف بزنیم و بگیم «درود»! استاد عزیز، من هم با پاسداشت زبان فارسی موافقم؛ ولی دو تا سؤال کوچولو دارم! بفرما، گوش می‌کنم!

سؤال اول؛ اگه سلام به معنای تسلیم‌شدن بوده، پس اشراف، ثروتمندان و بزرگان عرب هم وقتی به زیردستانشون سلام می‌کردن، یعنی در برابر اون‌ها تسلیم می‌شدن؟! راستش، اشراف و ثروتمندان هم سلام می‌کردن! خب، پس ظاهراً این سلام‌کردن‌ها خیلی هم نشانه تسلیم‌شدن نبوده! خب، سؤال دومت چیه؟!

سؤال دوم؛ پس تکلیف فردوسی چی می‌شه؟! ایشون هم در شاهنامه از واژه «سلام» استفاده کرده‌اند! فردوسی؟! کجا؟! اجازه بدید یه نگاهی به شاهنامه بندازیم!

بخش دوم؛ وقتی پای فردوسی به میان می‌آید! در بیتی که به شاهنامه نسبت‌داده‌شده، می‌خوانیم: «ز کاووس دادش فراوان سلام ازآن‌پس بگفت آنچه بود از پیام» حالا اگر سلام به معنای تسلیم‌شدن باشه، باید از فردوسی بپرسیم؛ اینجا منظورتون این بوده که کاووس تسلیم شده؟! حالا شوخی رو کنار بگذاریم و کمی دقیق‌تر به موضوع نگاه کنیم.
۱. بالاخره سلام یعنی چه؟ «سلام» واژه‌ای باریشه عربی است که در کاربرد رایج، برای آرزوی سلامت، صلح، امنیت و خیر به کار می‌رود؛ نه برای اعلام تسلیم‌شدن! وقتی به دوستی سلام می‌کنیم، یعنی به او احترام می‌گذاریم و برایش آرزوی خیر داریم؛ نه اینکه پرچم سفید بالا برده باشیم!
۲. پس چرا بعضی‌ها می‌گویند سلام یعنی تسلیم؟ واژه‌های «سلام» و «تسلیم» از نظر ریشه‌شناسی با یکدیگر ارتباط دارند؛ اما ارتباط ریشه‌ای به معنای یکسان بودن مفهوم دو واژه نیست؛ بنابراین، این ادعا که ایرانیان پس از حمله اعراب، از ترس جان و مال و ناموسشان می‌گفتند «سلام»، یعنی «تسلیم هستم»، بدون شواهد معتبر تاریخی و زبان‌شناختی قابل‌تأیید نیست.
۳. نظر فردوسی چه می‌شود؟ در لغت‌نامه دهخدا، بیت دیگری نیز به شاهنامه نسبت‌داده‌شده است: «مگر با درود و پیام و سلام دو کشور شود زین سخن شادکام» این بیت نیز نشان می‌دهد که واژه «سلام» در ابیاتی منقول از شاهنامه آمده است. پس بهتر است پیش از پذیرفتن یا انتشار ادعاهایی درباره تاریخ و زبان فارسی، کمی هم به منابع معتبر مراجعه کنیم.
۴. بالاخره درود بگوییم یا سلام؟ به نظر من، «درود» واژه‌ای زیبا و فارسی است و چه خوب که از آن استفاده کنیم و با گنجینه زبان فارسی بیشتر آشنا شویم. از طرف دیگر، «سلام» هم قرن‌هاست که در زبان و فرهنگ ایرانیان رواج دارد. برای دوست‌داشتن زبان فارسی، لازم نیست با واژه سلام قهر کنیم! می‌توانیم با افتخار بگوییم «درود»، بدون اینکه به کسانی که می‌گویند «سلام» برچسب بزنیم یا معنایی نادرست به این واژه نسبت بدهیم.

سخن پایانی درود بگوییم، اگر دوست داریم؛ سلام بگوییم، اگر می‌پسندیم؛ اما درباره تاریخ و زبان، پیش از پذیرفتن هر ادعایی، کمی تحقیق کنیم. زبان فارسی با آگاهی، خرد و عشق به فرهنگمان زنده می‌ماند، نه با باورهای بی‌سند.
درود بر فردوسی، درود بر زبان فارسی و سلام بر همه ایرانیانی که با مهر و احترام به یکدیگر سلام می‌کنند!

|| محمدرضا الهی