ضرب المثل های قرآنی

مرتضی خاکپور- آیه :سوره کهف آیه 5 :
مَّا لَهُم بِهِ مِنْ عِلْمٍ وَلَا لِآبَائِهِمْ کَبُرَتْ کَلِمَهً تَخْرُجُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ إِن یَقُولُونَ إِلَّا کَذِبًا

ترجمه فارسی :هرگز دستت را بر گردنت زنجیر مکن، (و ترک انفاق منما) و بیش از حد (نیز) دست خود را مگشای
ضرب المثل :چو دخلت نیست خرج آهسته تر کن

=================
آیه :سوره انبیا آیه 22 :
لَوْ کَانَ فِیهِمَا آلِهَهٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا یَصِفُونَ

ترجمه فارسی :اگر در آسمان و زمین، جز «الله» خدایان دیگری بود، فاسد می شدند

ضرب المثل :آشپز که دو تا باشد
=================
آیه :سوره آل عمران آیه 37 :
فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَکَفَّلَهَا زَکَرِیَّا کُلَّمَا دَخَلَ عَلَیْهَا زَکَرِیَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزْقًا قَالَ یَا مَرْیَمُ أَنَّى لَکِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِندِ اللّهِ إنَّ اللّهَ یَرْزُقُ مَن یَشَاءُ بِغَیْرِ حِسَابٍ

ترجمه فارسی :خداوند به هر کس بخواهد بی حساب روزی می دهد

ضرب المثل :خدا روزی رسان است
================
آیه :سوره یونس آیه 23 :
فَلَمَّا أَنجَاهُمْ إِذَا هُمْ یَبْغُونَ فِی الأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْیُکُمْ عَلَى أَنفُسِکُم مَّتَاعَ الْحَیَاهِ الدُّنْیَا ثُمَّ إِلَینَا مَرْجِعُکُمْ فَنُنَبِّئُکُم بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ

ترجمه فارسی :اما هنگامی که خدا آنها را رهایی بخشید، (باز) به ناحق، در زمین ستم می کنند

ضرب المثل :روز از نو روزی از نو
-------------------------------------
آیه :سوره توبه آیه 56 :
وَیَحْلِفُونَ بِاللّهِ إِنَّهُمْ لَمِنکُمْ وَمَا هُم مِّنکُمْ وَلَکِنَّهُمْ قَوْمٌ یَفْرَقُونَ

ترجمه فارسی :آنها به خدا سوگند می خورند که از شما هستند، در حالی که از شما نیستند

ضرب المثل :قسمت را باور کنم یا دم خروس را؟
=======================
آیه :سوره اسرا آیه 7 :
إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِکُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا فَإِذَا جَاء وَعْدُ الآخِرَهِ لِیَسُوؤُواْ وُجُوهَکُمْ وَلِیَدْخُلُواْ الْمَسْجِدَ کَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّهٍ وَلِیُتَبِّرُواْ مَا عَلَوْاْ تَتْبِیرًا

ترجمه فارسی :اگر نیکی کنید، به خودتان نیکی می کنید

ضرب المثل :هر گلی بزنی به سر خودت زده ای
======================
آیه :سوره صف آیه 2 :
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ

ترجمه فارسی :چرا سخنی نمی گویید که عمل نمی کنید؟!

ضرب المثل :دو صد گفته چون نیم کردار نیست
========================
آیه :سوره الرحمن آیه 60 :
هَلْ جَزَاء الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ

ترجمه فارسی :آیا جزای نیکی جز نیکی است؟!

ضرب المثل :خوبی را با خوبی باید پاسخ داد

====================

آیه :سوره نمل آیه 40 :
قَالَ الَّذِی عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْکِتَابِ أَنَا آتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَن یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّی لِیَبْلُوَنِی أَأَشْکُرُ أَمْ أَکْفُرُ وَمَن شَکَرَ فَإِنَّمَا یَشْکُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن کَفَرَ فَإِنَّ رَبِّی غَنِیٌّ کَرِیمٌ

ترجمه فارسی :پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!

ضرب المثل :به اندازه یک چشم بر هم زدن
=======================
آیه :سوره بقره آیه 42 :
وَلاَ تَلْبِسُواْ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَکْتُمُواْ الْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ

ترجمه فارسی :و حق را با باطل نیامیزید!

ضرب المثل :آسمان و ریسمان به هم کردن
=======================
آیه :سوره یوسف آیه 29 :
یُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا وَاسْتَغْفِرِی لِذَنبِکِ إِنَّکِ کُنتِ مِنَ الْخَاطِئِینَ

ترجمه فارسی :یوسف از این موضوع، صرف نظر کن! و تو ای زن نیز از گناهت استغفار کن

ضرب المثل :شتر دیدی ندیدی
===================
آیه :سوره اعراف آیه 187 :
یَسْأَلُونَکَ عَنِ السَّاعَهِ أَیَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ رَبِّی لاَ یُجَلِّیهَا لِوَقْتِهَا إِلاَّ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ لاَ تَأْتِیکُمْ إِلاَّ بَغْتَهً یَسْأَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ اللّهِ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یَعْلَمُونَ

ترجمه فارسی :جز به طور ناگهانی به سراغ شما نمی آید

ضرب المثل :اجل که آمد در نمی زند
====================
آیه :سوره اعراف آیه 31 :
یَا بَنِی آدَمَ خُذُواْ زِینَتَکُمْ عِندَ کُلِّ مَسْجِدٍ وکُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ

ترجمه فارسی :بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید
ضرب المثل :اندازه نگه دار که اندازه نکوست

آیه :سوره بقره آیه253 :
تِلْکَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِّنْهُم مَّن کَلَّمَ اللّهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ وَآتَیْنَا عِیسَى ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّنَاتِ وَأَیَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاء اللّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِینَ مِن بَعْدِهِم مِّن بَعْدِ مَا جَاءتْهُمُ الْبَیِّنَاتُ وَلَکِنِ اخْتَلَفُواْ فَمِنْهُم مَّنْ آمَنَ وَمِنْهُم مَّن کَفَرَ وَلَوْ شَاء اللّهُ مَا اقْتَتَلُواْ وَلَکِنَّ اللّهَ یَفْعَلُ مَا یُرِیدُ

ترجمه فارسی :بعضی از آن رسولان را بر بعضی دیگر برتری دادیم

ضرب المثل :پنج انگشت برادرند ولی برابر نیستند
========================
آیه :سوره اعراف آیه 187 :
یَسْأَلُونَکَ عَنِ السَّاعَهِ أَیَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ رَبِّی لاَ یُجَلِّیهَا لِوَقْتِهَا إِلاَّ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ لاَ تَأْتِیکُمْ إِلاَّ بَغْتَهً یَسْأَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ اللّهِ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یَعْلَمُونَ

ترجمه فارسی :جز به طور ناگهانی به سراغ شما نمی آید

ضرب المثل :اجل که آمد در نمی زند
====================
آیه :سوره لقمان آیه 34 :
إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَهِ وَیُنَزِّلُ الْغَیْثَ وَیَعْلَمُ مَا فِی الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِی نَفْسٌ مَّاذَا تَکْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِی نَفْسٌ بِأَیِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ

ترجمه فارسی :و هیچ کس نمی داند فردا چه بدست می آورد

ضرب المثل :فردا را کسی ندیده
================
آیه :سوره نسا آیه 143 :
مُّذَبْذَبِینَ بَیْنَ ذَلِکَ لاَ إِلَى هَؤُلاء وَلاَ إِلَى هَؤُلاء وَمَن یُضْلِلِ اللّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُ سَبِیلًا

ترجمه فارسی :نه سوی اینها و نه سوی آنهایند!

ضرب المثل :نه این وری نه آن وری
==================
آیه :سوره انفال آیه 51 :
ذَلِکَ بِمَا قَدَّمَتْ أَیْدِیکُمْ وَأَنَّ اللّهَ لَیْسَ بِظَلاَّمٍ لِّلْعَبِیدِ

ترجمه فارسی :این، در مقابل کارهایی است که از پیش فرستاده اید؛ و خدا نسبت به بندگانش، هرگز ستم روا نمی دارد!

ضرب المثل :خود کرده را تدبیر نیست
====================
آیه :سوره روم آیه 10 :
ثُمَّ کَانَ عَاقِبَهَ الَّذِینَ أَسَاؤُوا السُّوأَى أَن کَذَّبُوا بِآیَاتِ اللَّهِ وَکَانُوا بِهَا یَسْتَهْزِئُون

ترجمه فارسی :سپس سرانجام کسانی که اعمال بد مرتکب شدند به جایی رسید که آیات خدا را تکذیب کردند

ضرب المثل :تخم مرغ دزد شتر دزد می شود
========================
آیه :سوره نور آیه 22 :
وَلَا یَأْتَلِ أُوْلُوا الْفَضْلِ مِنکُمْ وَالسَّعَهِ أَن یُؤْتُوا أُوْلِی الْقُرْبَى وَالْمَسَاکِینَ وَالْمُهَاجِرِینَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلْیَعْفُوا وَلْیَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَکُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ

ترجمه فارسی :آنها باید عفو کنند و چشم بپوشند؛ آیا دوست نمی دارید خداوند شما را ببخشد؟!

ضرب المثل :درگذر تا از تو درگذرند
==================
آیه :سَیَقُولُونَ ثَلَاثَهٌ رَّابِعُهُمْ کَلْبُهُمْ وَیَقُولُونَ خَمْسَهٌ سَادِسُهُمْ کَلْبُهُمْ رَجْمًا بِالْغَیْبِ وَیَقُولُونَ سَبْعَهٌ وَثَامِنُهُمْ کَلْبُهُمْ قُل رَّبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِم مَّا یَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِیلٌ فَلَا تُمَارِ فِیهِمْ إِلَّا مِرَاء ظَاهِرًا وَلَا تَسْتَفْتِ فِیهِم مِّنْهُمْ أَحَدًا

ترجمه فارسی :تیر در تاریکی می اندازند

ضرب المثل :تیر در تاریکی رها کرن
=======================
آیه :سوره الرحمن آیه 60 :
هَلْ جَزَاء الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ

ترجمه فارسی :آیا جزای نیکی جز نیکی است؟!

ضرب المثل :خوبی را با خوبی باید پاسخ داد
========================
آیه :سوره اسرا آیه 110 :
قُلِ ادْعُواْ اللّهَ أَوِ ادْعُواْ الرَّحْمَنَ أَیًّا مَّا تَدْعُواْ فَلَهُ الأَسْمَاء الْحُسْنَى وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِکَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَیْنَ ذَلِکَ سَبِیلًا

ترجمه فارسی :و نمازت را زیاد بلند، یا خیلی آهسته نخوان؛ و در میان آن دو، راهی (معتدل) انتخاب کن!
ضرب المثل :نه به این شوری شور و نه به آن بی نمکی

آیه :

سوره صافات آیه 180 :
سُبْحَانَ رَبِّکَ رَبِّ الْعِزَّهِ عَمَّا یَصِفُونَ

ترجمه فارسی :

منزه است پروردگار تو، پروردگار عزت (و قدرت) از آنچه آنان توصیف می کنند

ضرب المثل :

گل بی عیب خداست
=======================
آیه :سوره یونس آیه 39 :
بَلْ کَذَّبُواْ بِمَا لَمْ یُحِیطُواْ بِعِلْمِهِ وَلَمَّا یَأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ کَذَلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ فَانظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَهُ الظَّالِمِینَ

ترجمه فارسی :این منکران انکار چیزی را می کنند که علمشان به او احاطه نیافته

ضرب المثل :گربه دستش به گوشت نمی رسید می گفت بو می دهد
=======================
آیه :سوره لقمان آیه 19 :
وَاقْصِدْ فِی مَشْیِکَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِکَ إِنَّ أَنکَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِیرِ

ترجمه فارسی :زشت ترین صداها صدای خران است

ضرب المثل :بلبلان خاموش و خر در عرعر است
=========================
آیه :سوره بقره آیه 42 :
وَلاَ تَلْبِسُواْ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَکْتُمُواْ الْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ

ترجمه فارسی :و حق را با باطل نیامیزید!

ضرب المثل :آسمان و ریسمان به هم کردن
========================
آیه :سوره کهف آیه 5 :
مَّا لَهُم بِهِ مِنْ عِلْمٍ وَلَا لِآبَائِهِمْ کَبُرَتْ کَلِمَهً تَخْرُجُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ إِن یَقُولُونَ إِلَّا کَذِبًا

ترجمه فارسی :سخن بزرگی از دهانشان خارج می شود!

ضرب المثل :حرف های بزرگتر از دهان
===================
آیه :وَإِذْ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطَانُ أَعْمَالَهُمْ وَقَالَ لاَ غَالِبَ لَکُمُ الْیَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَإِنِّی جَارٌ لَّکُمْ فَلَمَّا تَرَاءتِ الْفِئَتَانِ نَکَصَ عَلَى عَقِبَیْهِ وَقَالَ إِنِّی بَرِیءٌ مِّنکُمْ إِنِّی أَرَى مَا لاَ تَرَوْنَ إِنِّیَ أَخَافُ اللّهَ وَاللّهُ شَدِیدُ الْعِقَابِ

ترجمه فارسی :من چیزی می بینم که شما نمی بینید

ضرب المثل :تو مو می بینی و من پیچش مو