یکشنبه 02 آذر 1404 , 09:00
تحولات افغانستان و الزامات سیاستی جمهوری اسلامی ایران
۱. تحولات تازه در مناسبات اقتصادی و ژئوپلیتیکی افغانستان -از چرخش طالبان از پاکستان بهسوی هند و ایران تا تغییر مسیرهای ترانزیتی-تصویری جدید از محیط پیرامونی ایران ایجاد کرده است. این شرایط، نیازمند تدوین رویکردی هدفمند، مشروط و مبتنی بر خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران است.
۲. روندهای کلیدی در افغانستان
۲.۱. تغییر جهت تجاری بهسوی هند
احیای کریدورهای هوایی کابل-دهلی و کابل-امریتسار.
تعیین اتاشههای تجاری برای تسهیل تجارت.
همکاری در بخش دارو، ایجاد کارخانه و ارتقای کیفیت تولید.
۲.۲. افزایش وزن ژئوپلیتیک ایران
برجسته شدن نقش بندر چابهار و مسیر چابهار -زرنج- دلآرام در راهبردهای تجاری طالبان.
ظرفیت ایران برای ایفای نقش میانجی در مناسبات کابل-دهلی.
۲.۳. تشدید تنش افغانستان با پاکستان
انسداد مرزها و توقف هزاران کانتینر کالای تجار افغان در بنادر پاکستان.
افزایش بیاعتمادی امنیتی و سیاسی میان دو کشور.
۳. الزامات و خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران
ایران باید تعاملات خود با طالبان را بر پایه مجموعهای از خطوط قرمز قطعی تنظیم کند:
۳.۱. حقآبه هیرمند
اجرای کامل و بدون تأخیر تعهدات آبی از سوی افغانستان، شرط لازم برای هر سطح از همکاری است.
۳.۲. جایگاه زبان فارسی
حفظ و احترام به زبان فارسی بهعنوان رکن هویتی و فرهنگی مشترک، یک خط قرمز غیرقابل اغماض است.
۳.۳. امنیت مرزها
پیشگیری از تحرکات گروههای افراطی، قاچاق سازمانیافته و تهدیدات مرزی، شرط بنیادین ادامه روابط است.
۳.۴. حقوق زنان
ایران انتظار دارد حداقل استانداردهای اجتماعی و آموزشی برای زنان و دختران رعایت شود. استمرار محدودیتهای شدید، بر روابط دو کشور اثرگذاری منفی خواهد داشت.
۳.۵. مقوله مراجعت مهاجرین
با توجه به جمعیت قابلتوجه مهاجرین افغان در ایران، تهران باید بر نقشهراه بازگشت داوطلبانه، تدریجی، ایمن و آبرومندانه مهاجرین تأکید کند.
خطوط اصلی در این بخش عبارتاند از:
مسئولیتپذیری دولت افغانستان در ایجاد شرایط پذیرش، اسکان و خدمات اولیه برای بازگشتکنندگان؛
الزام کابل به تضمین امنیت، عدم تبعیض و فراهمسازی فرصتهای حداقلی معیشتی برای بازگشت مهاجرین؛
همکاریهای فنی و مشترک برای مدیریت فرآیند بازگشت، مشروط به رعایت سایر تعهدات افغانستان؛
پرهیز از هرگونه فشار سیاسی یا رسانهای از سوی طالبان درباره مهاجرین که با واقعیتهای میدانی و مسئولیت دولت افغانستان در تضاد باشد.
۴. اصل عملیاتی: «خدمت در برابر مابهازا»
تمامی همکاریهای اقتصادی، ترانزیتی، زیرساختی و حتی انسانی باید بر مبنای اصل معاملهمحوری و دریافت امتیاز متقابل سامان یابد.
هیچگونه خدمت یا تسهیل-از جمله در زمینه ترانزیت، تخفیفات، یا همکاریهای فنی-نباید بدون مابهازای مشخص و ضمانتدار ارائه شود.
۵. جمعبندی راهبردی
۱. تحولات اخیر در افغانستان فرصتهایی برای ارتقای موقعیت ژئوپلیتیک ایران ایجاد کرده است.
۲. بهرهگیری از این فرصتها منوط به پایبندی طرف افغان به خطوط قرمز در حوزه آب، امنیت، فرهنگ، حقوق زنان و بازگشت مهاجرین است.
3. سیاست ایران باید بر مشروطسازی کامل همکاریها و پیگیری منافع ملی در قالب «خدمت در برابر مابهازا» استوار باشد.
|| علیرضا رجایی
