سه شنبه 26 آبان 1405 , 10:08




جانبازان؛ قهرمانان روزهای جنگ، گرفتار کمبودهای روزهای صلح
تورم تنها به معنای گرانتر شدن مواد غذایی، اجاره مسکن یا هزینه رفتوآمد نیست. هزینههای مراقبت، دارو، آزمایشهای تخصصی، فیزیوتراپی، خدمات پرستاری، تجهیزات مصرفی و رفتوآمدهای مکرر درمانی نیز به این فشار اضافه میشود...
فاش نیوز - جانبازان، تنها یادگاران یک جنگ نیستند؛ آنان اسناد زنده مقاومت ملی، حافظان استقلال و بخشی از هویت تاریخی ایران معاصرند. بسیاری از آنان سالهاست با عوارض جسمی، آسیبهای عصبی و روانی، مشکلات تنفسی، محدودیتهای حرکتی، صدمات نخاعی و بیماریهای ناشی از جراحات جنگی دستوپنجه نرم میکنند. برای این گروه، درمان یک نیاز مقطعی نیست؛ بخشی دائمی و جداییناپذیر از زندگی است. اما پرسش اساسی اینجاست: آیا نظام خدمات درمانی و حمایتی کشور، متناسب با این واقعیت و با توجه به افزایش سن جانبازان و تشدید عوارض ناشی از مجروحیت، خود را برای پاسخگویی به نیازهای آنان آماده کرده است؟
درمان؛ حقی قانونی که نباید به مطالبهای فرسایشی تبدیل شود
در شرایطی که هزینههای درمان، دارو، تجهیزات پزشکی و حتی مخارج یک زندگی معمولی با سرعتی نگرانکننده افزایشیافته است، نداشتن پوشش بیمهای مناسب میتواند رنج بیماری را برای فرد و خانوادهاش چندبرابر کند. گاهی بیمار باید میان تأمین هزینه دارو، انجام آزمایش تخصصی، خرید تجهیزات ضروری و تأمین مخارج روزمره خانواده یکی را انتخاب کند؛ انتخابی تلخ که برای یک جانباز با محدودیتهای جسمی و درمانهای مستمر، میتواند پیامدهای سنگینتری داشته باشد. جامعه ایثارگری، بهویژه جانبازان با درصدهای بالای مجروحیت، از آسیبپذیرترین گروهها در برابر اختلال در خدمات بیمهای و درمانی هستند. برای جانباز نخاعی، شیمیایی یا جانباز مبتلا به آسیبهای شدید اعصاب و روان، تأخیر در تأمین دارو، تجهیزات مصرفی، خدمات پرستاری و توانبخشی صرفاً یک مشکل اداری نیست؛ گاهی مستقیماً با سلامت، کیفیت زندگی و حتی ادامه حیات او ارتباط دارد.
در سالهای گذشته، تغییر سازوکار ارائه خدمات بیمه تکمیلی و انتقال مسئولیت اجرایی به شرکتهای بیمهگر، از جمله بیمه دی، در مقاطعی با مشکلاتی همچون محدودیت منابع، تأخیر در پرداخت مطالبات مراکز درمانی و دشواری دسترسی به برخی خدمات همراه بوده است. در چنین شرایطی، جانباز و خانواده او نباید قربانی اختلافات مالی، بدهیهای انباشته یا ناهماهنگی میان بنیاد شهید، بیمهگر و مراکز درمانی شوند. البته باید میان پوشش اسمی بیمه و دسترسی واقعی به درمان تفاوت قائل شد. داشتن دفترچه یا معرفینامه بیمهای زمانی ارزشمند است که بیمار بتواند بدون سرگردانی، تأخیر و پرداختهای خارج از توان مالی، خدمات موردنیاز خود را دریافت کند. نکته مهمتر آنکه بر اساس بند «الف» ماده ۱۳ قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران، تأمین صددرصد هزینههای بهداشتی و درمانی جامعه مشمول، از طریق بیمه سلامت، بیمه همگانی، بیمه مکمل و بیمه خاص، بر عهده دولت قرار گرفته است. بند «ب» همین ماده نیز مسئولیت خدمات بهداشتی و بیمه درمانی مکمل گروههای مشمول را بر عهده بنیاد شهید و امور ایثارگران گذاشته است.
بنابراین، اگر جانبازی برای دریافت خدمات درمانی مشمول قانون ناچار به پرداخت بخشی از هزینهها از جیب خود شود، این موضوع باید با شفافیت بررسی شود: کدام خدمت تحت پوشش بوده، چه میزان اعتبار تخصیصیافته، چه مبلغی پرداخت شده و علت تحمیل هزینه به بیمار چه بوده است؟ نمیتوان یک تکلیف قانونی را با تصمیمات اجرایی یا محدودیتهای اداری به مطالبهای نامعلوم و فرسایشی تبدیل کرد.
تجهیزات پزشکی و توانبخشی؛ نیاز حیاتی، نه امتیاز تشریفاتی
یکی از جدیترین مشکلات بخشی از جانبازان، کمبود یا دشواری تأمین تجهیزات پزشکی و توانبخشی است. ویلچرهای استاندارد و متناسب با شرایط جسمی، تختهای بیمارستانی، تشکهای مواج، تجهیزات تنفسی، اندامهای مصنوعی، ارتز و پروتز، لوازم مصرفی پزشکی و تجهیزات مراقبت در منزل، برای بسیاری از جانبازان کالاهای تجملی یا انتخابی نیستند؛ این وسایل ابزار ادامه زندگی و حفظ حداقل استقلال فردی آنان به شمار میروند. برای جانباز نخاعی، نبود ویلچر مناسب میتواند رفتوآمد و حضور اجتماعی را دشوار کند. تأخیر در تأمین تشک مواج و تجهیزات مراقبتی ممکن است خطر زخم بستر و عفونت را افزایش دهد. برای جانباز شیمیایی، دسترسی مستمر به دارو و تجهیزات تنفسی اهمیت حیاتی دارد. جانبازان دارای قطع عضو نیز برای برخورداری از تحرک و استقلال نسبی، به پروتزهای استاندارد و خدمات تخصصی تنظیم و تعمیر آن نیازمندند.
ماده ۱۴ قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران، بنیاد شهید و امور ایثارگران را موظف کرده است امکانات بهداشتی، درمانی، تشخیصی، توانبخشی، آموزشی، پیشگیری، دارو و تجهیزات موردنیاز گروههای ویژه جانبازان، از جمله جانبازان شیمیایی، اعصاب و روان و نخاعی و نیز اندامهای مصنوعی داخلی و خارجی را تأمین کند.
تبصره دوم این ماده نیز تأمین و واردات داروهای خاص، تجهیزات پزشکی، توانبخشی و آمبولانس موردنیاز ایثارگران را از محل اعتبارات مصوب بنیاد پیشبینی کرده است.
باوجود چنین تکالیفی، پرسش همچنان پابرجاست: چرا در برخی موارد، جانباز و خانواده او برای تأمین تجهیزات ضروری باید ماهها در انتظار بمانند یا هزینههایی فراتر از توان اقتصادی خود بپردازند؟
اگر تجهیزات موردنیاز وارداتی هستند، چرا سازوکار پایدار و قابلپیشبینی برای تأمین ارز و واردات آنها وجود ندارد؟ اگر تولید داخلی امکانپذیر است، چرا حمایت از تولید تجهیزات تخصصی و استاندارد متناسب با نیازهای جانبازان به یک برنامه ملی تبدیل نشده است؟
در این میان، حذف یا کاهش منابع ارزی اختصاصیافته به تأمین تجهیزات خاص، در صورت وقوع، میتواند زنجیره درمان و توانبخشی را با اختلال روبهرو کند. تجهیزات پزشکی وابسته به واردات، در شرایط نوسان نرخ ارز و افزایش هزینههای گمرکی و حملونقل، بهسرعت از دسترس خانوادههایی خارج میشوند که توان پرداخت آزاد این هزینهها را ندارند.
تورم افسارگسیخته؛ فشار مضاعف بر خانوادههای جانبازان
واقعیت اقتصادی امروز ایران را نمیتوان از وضعیت معیشتی جانبازان جدا کرد. بر اساس گزارش منتشرشده از شاخص قیمت مصرفکننده مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه در مهرماه ۱۴۰۵ به ۷۶٫۸ درصد و تورم نقطهبهنقطه به ۸۸٫۷ درصد رسیده است. این ارقام نشان میدهد که افزایش هزینههای زندگی تا چه اندازه میتواند قدرت خرید خانوارها را تحتفشار قرار دهد.
برای خانوادهای که یکی از اعضای آن جانباز با مجروحیت شدید است، تورم تنها به معنای گرانتر شدن مواد غذایی، اجاره مسکن یا هزینه رفتوآمد نیست. هزینههای مراقبت، دارو، آزمایشهای تخصصی، فیزیوتراپی، خدمات پرستاری، تجهیزات مصرفی و رفتوآمدهای مکرر درمانی نیز به این فشار اضافه میشود. در بسیاری از خانوادهها، همسر جانباز سالهاست علاوه بر مسئولیتهای معمول زندگی، نقش مراقب، پرستار و همراه درمانی را نیز بر عهده دارد. فرزندان نیز ممکن است بخشی از فرصتهای شغلی، تحصیلی و اجتماعی خود را صرف مراقبت از پدر یا مادر جانباز کنند. ازسویدیگر، بیکاری فرزندان، کاهش قدرت خرید، هزینه مسکن و دشواری تأمین مخارج روزمره، مشکلاتی نیستند که جانبازان از آنها مصون مانده باشند. آنان نیز مانند دیگر شهروندان با واقعیتهای اقتصادی جامعه زندگی میکنند؛ با این تفاوت که هزینههای درمانی و مراقبتی آنان معمولاً بسیار سنگینتر و مستمرتر است. کیفیت زندگی جانبازان را نباید تنها با میزان مستمری، درصد جانبازی یا تعداد خدمات ثبتشده در سامانههای اداری سنجید. کیفیت زندگی یعنی امکان برخورداری از درمان بهموقع، محیط زندگی مناسب، رفتوآمد ایمن، حضور در اجتماع، دسترسی به تفریح و اوقات فراغت و حفظ کرامت انسانی.
سالمندی جانبازان و ضرورت عبور از خدمات مقطعی
سالها از پایان جنگ گذشته و جانبازانی که در جوانی مجروح شدند، اکنون به سنین میانسالی و سالمندی رسیدهاند. بسیاری از آسیبهای جنگی در گذر زمان پیچیدهتر شدهاند و بیماریهای ثانویه نیز به مشکلات اولیه افزوده شدهاند. در چنین شرایطی، نمیتوان خدمات درمانی را صرفاً به مراجعه موردی، صدور معرفینامه یا پرداخت هزینه پس از وقوع بیماری محدود کرد. نظام حمایتی باید از رویکرد واکنشی به سمت مراقبت مستمر، پیشگیرانه و تخصصی حرکت کند.
بهویژه برای جانبازان قطع نخاع، تشکیل تیمهای تخصصی مراقبت در منزل، آموزش پرستاران حرفهای، پایش مستمر وضعیت جسمی، پیشگیری از زخم بستر، کنترل عفونتهای ادراری و تنفسی، بررسی مشکلات گوارشی و ارائه خدمات توانبخشی منظم ضروری است. بنیاد شهید باید با همکاری وزارت بهداشت، دانشگاههای علوم پزشکی و مراکز تخصصی، طرحی ملی برای مراقبت دورهای از جانبازان نخاعی و جانبازان دارای مجروحیتهای شدید تدوین و به تمام استانها ابلاغ کند. این برنامه باید شامل ویزیت منظم در منزل و آسایشگاه، دسترسی شبانهروزی به مشاوره پزشکی، تأمین تجهیزات مصرفی و تشکیل پرونده سلامت بهروز باشد. همچنین باید بهسلامت روان جانبازان و خانوادههای آنان توجهی جدی شود. سالها تحمل درد، محدودیت جسمی، وابستگی به مراقبت دیگران و فشار اقتصادی میتواند زندگی خانوادگی و روابط اجتماعی را تحتتأثیر قرار دهد. حمایت روانشناختی از جانباز و اعضای خانواده او باید بخشی ثابت از خدمات حمایتی باشد، نه خدمتی تشریفاتی و محدود.
یک مطالبه روشن از بنیاد شهید، دولت و مجلس
نکته قابلتوجه آن است که در جریان بررسی الزامات مصارف بودجه سال ۱۴۰۵، نمایندگان مجلس با اختصاص ۵۰ میلیون یورو از محل سهم بنیاد شهید و امور ایثارگران برای واردات دارو، ملزومات مصرفی پزشکی، تجهیزات توانبخشی، ارتز و پروتز موردنیاز ایثارگران موافقت کردند.
این مصوبه با استناد به مواد ۱۳ و ۱۴ قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران به تصویب رسید. این تصمیم، از نظر پیشبینی منابع ارزی، اقدامی قابلتوجه است؛ اما تصویب اعتبار بهتنهایی پایان کار نیست. آنچه اهمیت دارد، میزان تخصیص واقعی، زمان تأمین ارز، نحوه واردات، توزیع تجهیزات و دسترسی عادلانه جانبازان در سراسر کشور به این امکانات است. جامعه ایثارگری حق دارد بداند این اعتبار چه زمانی و با چه سازوکاری به دارو، تجهیزات و خدمات موردنیاز تبدیل میشود. همچنین باید گزارشهای دورهای و قابل راستیآزمایی درباره میزان پرداخت مطالبات مراکز درمانی، بدهیهای بیمهای، سهم پرداختی بیماران و وضعیت تأمین تجهیزات منتشر شود.
|| دکتر مهدی بیرانوند روژمان

















